← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5origo obligationis · Entstehung der Schuldverhältnisse
ang. creation of an obligation
— Moment, w którym powstaje stosunek zobowiązaniowy — zagadnienie fundamentalne dla teorii źródeł zobowiązań. Klasyczne rzymskie źródła zobowiązań (Inst. 3.13.2): ex contractu (z umowy), ex maleficio (z czynu niedozwolonego), później Justynian uzupełnił o quasi ex contractu (z quasi-kontraktów: negotiorum gestio, condictio indebiti, communio incidens) i quasi ex maleficio (z quasi-deliktów). Rzymska systematyka czterech źródeł zobowiązań przeszła w niemal niezmienionym kształcie do nowożytnych kodyfikacji. Code Napoléon art. 1101, 1370 — pięć źródeł: contrat, quasi-contrat, délit, quasi-délit, loi (ustawa). ABGB § 859 — Rechtsgeschäft, Gesetz, Schadensereignis. BGB §§ 241, 305 a.F. — Schuldverhältnis powstaje przede wszystkim z czynności prawnej (Rechtsgeschäft), z ustawy (gesetzliche Schuldverhältnisse — czyn niedozwolony, bezpodstawne wzbogacenie, prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia), a culpa in contrahendo była rozwijana w drodze doktryny i orzecznictwa poza tekstem ustawy. KZ 1933 art. 1-15. KC 1964 art. 353 § 1 (definicja zobowiązania) plus rozproszone źródła w księdze III: czynność prawna jednostronna lub dwustronna (art. 56 i n. — umowy z księgi I plus szczegółowe w księdze III), czyn niedozwolony (art. 415-449), bezpodstawne wzbogacenie (art. 405-414), prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia (art. 752-757), zdarzenia ustawowe (np. obowiązki alimentacyjne — KRiO, obowiązki spadkowe — KC księga IV). Charakterystyczna polska konstrukcja źródeł zobowiązań: pluralizm bez jednolitej teoretycznej podstawy — różne źródła rządzą się różnymi regułami (np. zakres odszkodowania, terminy przedawnienia, formy egzekucji).
Źródło: Inst. 3.13.2 (ex contractu/maleficio + quasi); Code Napoléon art. 1101, 1370; ABGB § 859; BGB §§ 241, 305 a.F.; KZ 1933 art. 1-15; KC 1964 art. 353, 405-449, 752-757
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań