← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5ius electionis · Wahlrecht
ang. right of choice of performance
— Uprawnienie strony zobowiązania alternatywnego do wskazania, które ze świadczeń ma być spełnione — kluczowy element konstrukcyjny zobowiązania przemiennego. Klasyczna rzymska zasada: ius eligendi (prawo wyboru) co do zasady przysługuje dłużnikowi (debitoris est electio quem velit solvere — D. 46.3.95.1) — dłużnik wybiera, które ze świadczeń spełnić, jeżeli nic innego nie wynika z umowy. Klasyczne rzymskie rozróżnienie: prawo wyboru po stronie dłużnika (reguła), wierzyciela (gdy umowa wyraźnie tak stanowi), osoby trzeciej (np. arbiter). Skutki wyboru: concentratio — z chwilą wyboru zobowiązanie koncentruje się na wskazanym świadczeniu, a wybór staje się nieodwołalny. Code Napoléon art. 1190 — choix du débiteur jako reguła. ABGB § 906. BGB §§ 262-263 — Wahlschuld: § 262 (prawo wyboru dłużnika jako reguła ustawowa, chyba że co innego wynika ze stosunku); § 263 (wybór następuje jednostronnym oświadczeniem złożonym drugiej stronie). KZ 1933 art. 22-25. KC 1964 art. 365 — kompleksowa polska regulacja: § 1 — jeżeli dłużnik jest zobowiązany w ten sposób, że wykonanie zobowiązania może nastąpić przez spełnienie jednego z kilku świadczeń (zobowiązanie przemienne), wybór świadczenia należy do dłużnika, jeżeli z czynności prawnej, z ustawy lub z okoliczności nie wynika nic innego (zasada wyboru dłużnika); § 2 — wyboru dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie, a w braku terminu — przez spełnienie świadczenia (forma wyboru); § 3 — jeżeli wybór należy do wierzyciela, a wierzyciel mimo wezwania nie dokonuje wyboru, prawo wyboru przechodzi na dłużnika (mechanizm subsydiarny). Polski model jest zatem zgodny z BGB i Code civil — dłużnik jako domyślny wybierający, wybór nieodwołalny po dokonaniu, możliwość przeniesienia prawa wyboru.
Źródło: Debitoris est electio quem velit solvere (D. 46.3.95.1); Code Napoléon art. 1190; ABGB § 906; BGB §§ 262-263; KZ 1933 art. 22-25; KC 1964 art. 365
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań