← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5transformationes obligationum · Umwandlung der Schuldverhältnisse
ang. modification of an obligation
— Modyfikacje stosunku zobowiązaniowego dotykające jego elementów — stron (zmiana wierzyciela, zmiana dłużnika), treści (odnowienie) lub zabezpieczeń — przy zachowaniu tożsamości zobowiązania albo jego wygaśnięciu zastąpionym nowym zobowiązaniem. Rzymski wzorzec to dwa różne mechanizmy: cessio (przelew wierzytelności jako sposób zmiany wierzyciela, początkowo niemożliwy ze względu na osobisty charakter rzymskiego zobowiązania, później dopuszczony przez konstrukcję pełnomocnictwa procesowego — procuratio in rem suam) oraz novatio (odnowienie polegające na zastąpieniu starego zobowiązania nowym, z wygaśnięciem pierwszego). Code Napoléon art. 1271-1281 — novation, art. 1689-1701 — cession de créance. ABGB §§ 1376-1385 — Novation, §§ 1392-1398 — Zession. BGB §§ 311b, 398-413 — Abtretung von Forderungen jako podstawowy instrument przeniesienia wierzytelności, §§ 414-419 — Schuldübernahme (przejęcie długu z udziałem wierzyciela). KZ 1933 art. 168-188 (przekształcenia podmiotowe), art. 263-266 (odnowienie). KC 1964 art. 506-525 zawiera kompleksową regulację: odnowienie (art. 506-507 — zastąpienie starego zobowiązania nowym za wyraźną zgodą wierzyciela na utrzymanie wygaśnięcia poprzedniego), przelew wierzytelności (art. 509-518 — cesja jako podstawowa konstrukcja zmiany wierzyciela, dopuszczalna z mocy zasady ogólnej, z wyjątkami: charakter osobisty wierzytelności, ustawowy zakaz cesji, zastrzeżenie umowne wyłączenia cesji), przejęcie długu (art. 519-525 — wymóg zgody wierzyciela jako warunek skuteczności wobec niego). Polska konstrukcja przelewu wierzytelności jest stosunkowo liberalna — nie wymaga zgody dłużnika do cesji (poza wyjątkami), zachowuje wszystkie zarzuty dłużnika wobec nowego wierzyciela (KC art. 513 § 1). Subrogacja (KC art. 518) — szczególna postać zmiany wierzyciela na podstawie ustawy lub umowy ze starym wierzycielem, z zachowaniem wszystkich zabezpieczeń.
Źródło: Cessio i novatio rzymskie; Code Napoléon art. 1271-1281, 1689-1701; ABGB §§ 1376-1385, 1392-1398; BGB §§ 311b, 398-419; KZ 1933 art. 168-188, 263-266; KC 1964 art. 506-525
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań