← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6mutatio debitoris · Schuldnerwechsel
ang. change of debtor
— Konstrukcje prowadzące do zastąpienia jednego dłużnika innym przy zachowaniu tożsamości zobowiązania. Klasyczne rzymskie ujęcie traktowało zobowiązanie jako vinculum personalne, wykluczając pierwotnie zmianę dłużnika bez wygaśnięcia stosunku — dopiero rozwój pretorski wprowadził delegatio (nowacja ze zmianą dłużnika za zgodą wierzyciela) i expromissio (jednostronne przyjęcie cudzego długu, pod warunkiem zgody wierzyciela). Code civil/KCKP nie wyróżniał wyraźnie tej kategorii — zmiana dłużnika funkcjonowała jako szczególna postać novation (art. 1271 ust. 2). Reforma 2016 r. wprowadziła art. 1327-1328 — cession de dette jako odrębna instytucja, wzorowana na modelu niemieckim. ABGB §§ 1404-1410 — Schuldübernahme z dwoma typami (privative — pełna zmiana, kumulative — przystąpienie do długu). BGB §§ 414-419 — kompleksowa regulacja: Schuldübernahme zwischen Gläubiger und Übernehmer (§ 414 — umowa wierzyciela z przejmującym, niezależna od dłużnika), Schuldübernahme durch Vereinbarung mit dem Schuldner (§ 415 — umowa dłużnika z przejmującym, wymagająca zatwierdzenia wierzyciela), z podziałem na befreiende Schuldübernahme (zwalniająca — pełna zmiana dłużnika) i Schuldbeitritt (przystąpienie kumulatywne — orzeczenicze utrwalone, bez wyraźnej regulacji ustawowej). KZ 1933 art. 169-173. KC 1964 art. 519-525 — kompleksowa regulacja przejęcia długu: dwie konstrukcje umowne (umowa między wierzycielem a przejmującym za zgodą dłużnika — art. 519 § 2 pkt 1; umowa między dłużnikiem a przejmującym za zgodą wierzyciela — art. 519 § 2 pkt 2; w obu wypadkach zgoda jest warunkiem skuteczności), skutki przejęcia długu (art. 525 — przejście wierzytelności na przejmującego z zachowaniem zarzutów, ale wygaśnięcie zabezpieczeń osobistych i akcesoryjnych chyba że osoba, której prawo dotyczy, wyrazi zgodę). Polska doktryna uznaje też przystąpienie do długu (KC art. 524) jako kumulatywne przystąpienie kolejnego dłużnika (bez wygaśnięcia odpowiedzialności pierwotnego dłużnika) — odpowiednik niemieckiego Schuldbeitritt.
Źródło: Delegatio, expromissio rzymskie; Code civil/KCKP art. 1271 (po 2016 r. art. 1327-1328); ABGB §§ 1404-1410; BGB §§ 414-419; KZ 1933 art. 169-173; KC 1964 art. 519-525
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań