← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6mutatio creditoris · Gläubigerwechsel
ang. change of creditor
— Konstrukcje prowadzące do zastąpienia jednego wierzyciela innym — najczęściej w drodze przelewu wierzytelności (cesji), rzadziej przez subrogację ustawową lub umowną. Klasyczna rzymska droga była długa: pierwotnie zobowiązanie jako vinculum personalne wykluczało zmianę podmiotu po stronie wierzyciela, później pretorska konstrukcja procuratio in rem suam pozwoliła na faktyczne przeniesienie uprawnień przez ustanowienie pełnomocnictwa procesowego, ostatecznie cesja wykrystalizowała się w okresie poklasycznym jako samodzielna instytucja przeniesienia wierzytelności bez zgody dłużnika. Pandektystyka XIX w. systematyzowała tę materię w pełną doktrynę cessio. Code civil/KCKP art. 1689-1701 — cession de créance. ABGB §§ 1392-1399 — Forderungsabtretung. BGB §§ 398-413 — szczegółowa regulacja Abtretung jako podstawowy instrument zmiany wierzyciela, plus §§ 412, 268 — gesetzliche Forderungsübergänge (ustawowe przejście wierzytelności, np. po ubezpieczycielu). KZ 1933 art. 168-176. KC 1964 art. 509-518 — przelew wierzytelności jako podstawowa konstrukcja: wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (art. 509 § 1 — zasada swobody cesji), z trzema wyjątkami wykluczającymi zbywalność (gdyby sprzeciwiało się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu lub właściwości zobowiązania). Skutki cesji: cesjonariusz nabywa wierzytelność w stanie, w jakim była u cedenta, ze wszystkimi związanymi z nią prawami (art. 509 § 2), wraz z roszczeniem o zaległe odsetki; dłużnik zachowuje wszystkie zarzuty wobec cesjonariusza, jakie miał wobec cedenta (art. 513 § 1). Subrogacja (KC art. 518) jako szczególna postać zmiany wierzyciela na podstawie ustawy lub umowy ze starym wierzycielem, ze skutkiem zachowania zabezpieczeń i innych praw związanych z wierzytelnością. Charakterystyczne polskie ujęcie: liberalna zasada cesji bez zgody dłużnika (z ustawowymi wyjątkami), zachowanie zarzutów dłużnika jako mechanizm ochrony jego pozycji.
Źródło: Procuratio in rem suam, cessio rzymskie; Code civil/KCKP art. 1689-1701; ABGB §§ 1392-1399; BGB §§ 268, 398-413; KZ 1933 art. 168-176; KC 1964 art. 509-518
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań