← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6novatio · nowacja
ang. novation
novatio (łaciński)
— Klasyczna instytucja prawa rzymskiego — novatio, polegająca na zastąpieniu istniejącego zobowiązania nowym, z wygaśnięciem pierwszego. Rzymska novatio wymagała stipulatio nowacyjnej (formalnej umowy zobowiązaniowej) z aliquid novi (jakiejś nowej okoliczności — zmiana stron, terminu, miejsca, warunku, dodanie nowych elementów). Klasyczne rozróżnienie: novatio inter easdem personas (między tymi samymi stronami, ze zmianą treści) i novatio inter alias personas (ze zmianą stron — delegatio jako mechanizm zmiany dłużnika lub wierzyciela). Code Napoléon art. 1271-1281 — novation w wąskim ujęciu, ze ścisłym wymaganiem zamiaru nowacyjnego (animus novandi musi być wyraźny, art. 1273 — nowation ne se présume point). ABGB §§ 1376-1381 — Novation wzorowana na modelu rzymskim. BGB nie zawiera odrębnej regulacji nowacji jako instytucji ogólnej — funkcjonuje na podstawie ogólnych zasad prawa zobowiązań (zmiana umowy, świadczenie w miejsce wykonania § 364, abstrakcyjne uznanie długu § 781). Brak wyraźnej regulacji w BGB jest charakterystyczny — niemiecka pandektystyka uznała, że nowacja może być odtworzona przez kombinację innych instytucji, bez potrzeby odrębnej regulacji. KZ 1933 art. 263-266. KC 1964 art. 506-507 — kompleksowa regulacja: nowacja jako zastąpienie starego zobowiązania nowym wymaga wyraźnego zamiaru stron (art. 506 § 2 — w razie wątpliwości przyjmuje się, że nie nastąpiło odnowienie), z dwiema postaciami: zmiana świadczenia (zmiana przedmiotu lub treści świadczenia) i zmiana podstawy prawnej (np. zastąpienie zobowiązania z umowy zobowiązaniem z weksla). Skutki nowacji: wygaśnięcie poprzedniego zobowiązania ze wszystkimi jego cechami (zarzuty, zabezpieczenia akcesoryjne — KC art. 507: poręczenie i ograniczone prawa rzeczowe wygasają, chyba że osoba, której prawo dotyczy, wyrazi zgodę). Praktyczne znaczenie: instytucja stosunkowo rzadko stosowana w polskim obrocie, częściej zastępowana przez zmiany umów lub porozumienia restrukturyzacyjne.
Źródło: Novatio rzymska (D. 46.2); Code Napoléon art. 1271-1281; ABGB §§ 1376-1381; BGB — bez odrębnej regulacji (§§ 364, 781); KZ 1933 art. 263-266; KC 1964 art. 506-507
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań