← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6solutio non debenti · Leistung an einen Nichtberechtigten
ang. performance to a non-entitled person
— Sytuacja, w której dłużnik spełnia świadczenie osobie, która nie jest wierzycielem ani osobą uprawnioną do odbioru świadczenia — z różnymi konsekwencjami w zależności od dobrej wiary dłużnika i zatwierdzenia przez wierzyciela. Klasyczna rzymska zasada: solutio facta non debenti non liberat (świadczenie spełnione na rzecz osoby nieupoważnionej nie zwalnia z długu) — dłużnik pozostaje zobowiązany wobec rzeczywistego wierzyciela, mimo iż wykonał świadczenie. Wyjątki rzymskie: spełnienie wobec procurator (pełnomocnika), wobec adstipulator (osoby ustanowionej do odbioru), spełnienie ratyfikowane przez wierzyciela. Pretorska konstrukcja actio quod metus causa i innych skarg w razie podstępnego wprowadzenia dłużnika w błąd co do tożsamości wierzyciela. Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim) art. 1239-1240 — paiement à un tiers, ze ścisłymi wyjątkami: zatwierdzenie przez wierzyciela, korzyść wierzyciela. ABGB §§ 1424-1425 — Zahlung an Nichtberechtigte. BGB §§ 362-371, 407-408 — szczegółowa regulacja: § 362 ust. 2 (zasada — spełnienie do rąk nieuprawnionego nie skutkuje wygaśnięciem zobowiązania, chyba że uprawniony zatwierdzi lub korzysta z otrzymanego świadczenia), § 407 (po cesji — spełnienie do rąk pierwotnego wierzyciela skutkuje wygaśnięciem długu, jeżeli dłużnik nie wiedział o cesji). KZ 1933 art. 204-205. KC 1964 art. 452 — reguła polskiego prawa: spełnienie świadczenia do rąk osoby nieuprawnionej nie wywołuje skutku wygaszenia zobowiązania, chyba że (1) wierzyciel później zatwierdził świadczenie, lub (2) wierzyciel z otrzymanego świadczenia odniósł korzyść (zasada kompensacji wzbogacenia bezpodstawnego — wierzyciel nie może żądać świadczenia, jeśli sam już z niego skorzystał). Charakterystyczne polskie rozwinięcie: art. 452 zakłada surową odpowiedzialność dłużnika za sprawdzenie tożsamości odbiorcy świadczenia (jego dobra wiara nie zwalnia, jeśli nie wykazał należytej staranności w identyfikacji), z możliwością regresu wobec osoby, która świadczenie pobrała bez podstawy (przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu — KC art. 405-414).
Źródło: Solutio facta non debenti non liberat (rzymskie); Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1239-1240 (obowiązujący obok KCKP w Królestwie Polskim); ABGB §§ 1424-1425; BGB §§ 362-371, 407-408; KZ 1933 art. 204-205; KC 1964 art. 405-414, 452
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań