← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6pactum de non petendo
ang. pactum de non petendo
pactum de non petendo (łaciński)
— Klasyczna kategoria — pactum de non petendo, umowa, w której wierzyciel zobowiązuje się nie dochodzić swojego roszczenia od dłużnika. Klasyczne rzymskie pojęcie pactum de non petendo — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, opracowana zwłaszcza przez prawo pretorskie. Klasyczne rzymskie typy: (1) PACTUM DE NON PETENDO IN PERPETUUM — wieczyste zobowiązanie do niedochodzenia (w istocie umowne zwolnienie z długu); (2) PACTUM DE NON PETENDO IN TEMPUS — czasowe; (3) PACTUM DE NON PETENDO IN PERSONAM — wobec konkretnej osoby (np. tylko wobec dłużnika, ale nie wobec poręczyciela). Klasyczne rzymskie skutki — D. 2.14: pactum nie wygaszało wierzytelności (klasyczna rzymska zasada), ale dawało dłużnikowi exceptio (zarzut), który mógł być podniesiony w postępowaniu sądowym. Klasyczne rzymskie odróżnienie pactum de non petendo od formalnego umorzenia (acceptilatio): pactum miało skutek tylko między stronami (in personam), umorzenie skutkowało erga omnes. Pandektystyka XIX w. zachowała tę konstrukcję jako Stundungsabrede lub szerzej jako pactum de non petendo. BGB nie zawiera odrębnej regulacji, ale dopuszcza tę konstrukcję na podstawie ogólnej zasady swobody umów (§ 311) i regulacji o zwolnieniu z długu (§ 397 — Erlassvertrag). Polski KC 1964 — nie zawiera odrębnej regulacji "umowy o niedochodzenie roszczeń", ale dopuszcza ją na podstawie zasady swobody umów jako klasyczną umowę nienazwaną. Polska konstrukcja: (1) PODSTAWA PRAWNA — zasada swobody umów; (2) PRZEDMIOT — zobowiązanie wierzyciela do niedochodzenia konkretnego roszczenia (lub całej grupy roszczeń) od dłużnika przez określony czas lub bezterminowo; (3) FORMA — co do zasady swobodna, choć dla pewności obrotu zaleca się pisemną; (4) SKUTEK NIEZWALNIAJĄCY — wierzytelność nie wygasa, w odróżnieniu od zwolnienia z długu (KC art. 508); roszczenie istnieje, lecz nie może być dochodzone w postępowaniu sądowym; (5) SKUTECZNOŚĆ INTER PARTES — tylko wobec stron umowy (w odróżnieniu od umorzenia, które byłoby skuteczne erga omnes). Polskie odróżnienie umowy o niedochodzenie roszczeń od pokrewnych: (1) ZWOLNIENIE Z DŁUGU — KC art. 508: umorzenie wierzytelności (skutek wygaśnięcia, erga omnes); (2) ODROCZENIE TERMINU PŁATNOŚCI — modyfikacja terminu wymagalności, nie blokowanie dochodzenia; (3) UGODA — KC art. 917-918: czyni dotychczasowy stosunek niesporny przez wzajemne ustępstwa; (4) ZRZECZENIE SIĘ ROSZCZENIA — całkowita rezygnacja, zazwyczaj jednostronna. Polskie typy umów o niedochodzenie roszczeń: (1) MORATORIUM SPŁATY — szczególnie w stosunkach kredytowych, gdy wierzyciel zgadza się czasowo nie dochodzić rat; (2) UMOWY UGODOWE Z ELEMENTEM CZASOWEGO ZAWIESZENIA — np. w sporach handlowych; (3) UMOWY WYJEDNAWCZE — gdy wierzyciel czeka na zaspokojenie z innych źródeł. Polskie cechy: (1) BRAK OGRANICZEŃ FORMALNYCH — swoboda formy; (2) MOŻLIWOŚĆ ROZWIĄZANIA — w razie naruszenia warunków przez dłużnika lub zmiany okoliczności (klauzula rebus sic stantibus); (3) WPŁYW NA PRZEDAWNIENIE — KC art. 121 pkt 1: bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu — ale tylko gdy strony ustaliły to wyraźnie; w przeciwnym razie pactum de non petendo nie wstrzymuje przedawnienia (klasyczna polska kontrowersja doktrynalna); (4) SKUTEK WOBEC DLUŻNIKA SOLIDARNEGO — KC art. 374: zwolnienie jednego nie zwalnia pozostałych, chyba że strony tak postanowiły; (5) SKUTEK WOBEC PORĘCZYCIELA — KC art. 879: zmniejszenie zobowiązania głównego zmniejsza poręczenie; pactum de non petendo wobec dłużnika głównego może wpłynąć na poręczyciela, ale tylko w zakresie określonym umową.
Kolekcja: część szczególna prawa zobowiązań
Odpowiedniki zewnętrzne: Q2045768