ustanowienie emfiteuzy

Tryb powstania emfiteuzy: na podstawie umowy między właścicielem a emfiteutą, w formie wymaganej przez prawo właściwe (notarialnej w Code civil i ABGB); w niektórych porządkach powstanie wymagało dodatkowo wpisu do księgi gruntowej. [do rozbudowy w etapie 2]

— Tryb powstania emfiteuzy: na podstawie umowy między właścicielem a emfiteutą, w formie wymaganej dla nieruchomości. Klasyczne rzymskie sposoby ustanowienia: (1) UMOWA EMPHYTEUTYCZNA (contractus emphyteuticarius) — pierwotnie kontrakt nazwany w prawie poklasycznym, z konstytucją cesarza Zenona z 480 r. usankcjonowaną jako samodzielny typ umowy; wymagała formy pisemnej (libellus emphyteuticus), w niektórych prowincjach również wpisu do publicznych rejestrów; (2) USTANOWIENIE TESTAMENTOWE — właściciel mógł ustanowić emfiteuzę w testamencie na rzecz oznaczonej osoby z określonym czynszem; (3) DECRETUM — orzeczenie sądowe lub administracyjne (np. dla emfiteuzy państwowej na gruntach fiskalnych); (4) LONGI TEMPORIS PRAESCRIPTIO — zasiedzenie emfiteuzy przez długotrwałe pobieranie pożytków z gruntu (rzadziej, kontrowersyjne w doktrynie). Klasyczne rzymskie wymagania umowy: (1) STRONY — właściciel i emfiteuta zdolny do dziedziczenia (osoby fizyczne pełnoletnie, osoby prawne kościelne lub miejskie); (2) PRZEDMIOT — nieruchomość rolna, leśna, czasem miejska; (3) CANON — czynsz roczny musiał być oznaczony lub oznaczalny (najczęściej w zbożu, winie, gotówce); (4) CZAS TRWANIA — wieczyście (in perpetuum) lub na bardzo długi okres (zazwyczaj 99 lat lub więcej); klasyczna emfiteuza była praktycznie wieczysta; (5) WPIS DO PUBLICZNYCH REJESTRÓW — w niektórych systemach (np. bizantyjska emfiteuza) wymagał wpisu do protocollum. Pandektystyka XIX w. zachowała te zasady jako Begründung der Emphyteuse. Włoska kodyfikacja Codice civile italiano art. 957-959 — kompleksowa regulacja: art. 957 (sposoby ustanowienia: kontrakt, testament, zasiedzenie); art. 958 (forma kontraktu — pisemna pod rygorem nieważności, transkrypcja w rejestrze gruntowym); art. 959 (przedmiot — grunty rolne i leśne, z wyłączeniami). Polskie historyczne regulacje XIX w.: KC Królestwa Polskiego 1825 r. — wieczysta dzierżawa ustanawiana przez umowę (z wymogiem formy pisemnej, niekiedy notarialnej dla niektórych typów); ABGB w Galicji nie zawierał emfiteuzy klasycznej, tylko Erbpacht — długoterminową dzierżawę dziedziczną z większą swobodą umowną. Polskie XIX w. praktyka ustanawiania emfiteuzy: szczególnie dla dóbr kościelnych (uniwersytetów, fundacji, klasztorów) — emfiteuza ustanawiana w drodze kapituły kościelnej z zachowaniem proporcji prawnej (canon, podział pożytków, prawa retractus); dla gruntów miejskich (dzierżawa wieczysta gruntów pod budynkami w starych miastach typu Krakowa, Warszawy, Poznania); dla gruntów państwowych (po sekularyzacji XVIII w., ustanawiane przez urząd skarbowy lub administracyjny). Współczesna polska sytuacja: emfiteuza nie jest instytucją obecnego prawa, a tworzy historyczny zasób prawny szczególnie dla dóbr kościelnych i miejskich. Po wprowadzeniu ksiąg wieczystych w Polsce (1946 r.) historyczne zapisy emfiteuczne sukcesywnie usuwa się lub konwertuje na inne instytucje prawa rzeczowego (najczęściej dzierżawę długoterminową lub własność po uwłaszczeniu).

Źródło: Contractus emphyteuticarius, libellus emphyteuticus, longi temporis praescriptio (rzymskie); Konstytucja Zenona z 480 r.; pandektystyka; Codice civile italiano art. 957-959; KC Królestwa Polskiego 1825 r.; ABGB — Erbpacht (galicyjski)

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia podrzędne

Pojęcia powiązane