← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5legatum · Vermächtnis · zapis obligacyjny · legatum per damnationem · Vermächtnis (Schuldlegat) · zapis
ang. ordinary (obligational) legacy
— Zapis tworzący po stronie spadkobiercy obowiązek spełnienia świadczenia na rzecz zapisobiercy — klasyczna konstrukcja obligacyjna. Klasyczne rzymskie legatum per damnationem — zapis obligacyjny tworzący roszczenie legatariusza wobec heres o świadczenie określonej rzeczy lub kwoty pieniężnej. Klasyczna rzymska zasada: zapis obligacyjny nie przenosił bezpośrednio własności rzeczy na legatariusza, lecz tworzył wierzytelność (obligatio); własność rzeczy pozostawała przy heres, który po otwarciu spadku miał obowiązek przeniesienia rzeczy na legatariusza w drodze osobnego aktu (traditio). Justyniańska reforma uniformizowała legatum jako jeden typ obligacyjny — wszystkie zapisy stały się obligacyjne, niezależnie od poprzedniej klasyfikacji. Pandektystyka XIX w. zachowała tę konstrukcję jako Vermächtnis (zapis obligacyjny). BGB §§ 2147-2191 — Vermächtnis: § 2147 (zapis tworzy roszczenie zapisobiercy wobec spadkobiercy obowiązanego); § 2174 (Anspruch auf Leistung — roszczenie o świadczenie); § 2176 (chwila powstania roszczenia — z otwarciem spadku); § 2179 (Erfüllung — wykonanie zapisu jako wykonanie zobowiązania). KC 1964 art. 968-981 — kompleksowa polska regulacja: art. 968 (przez zapis spadkobierca może być zobowiązany do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby — fundamentalna polska zasada; zapis tworzy obowiązek obligacyjny, nie rozporządzenie rzeczowe); art. 970 (zapis powstaje z chwilą otwarcia spadku, niezależnie od chwili sporządzenia testamentu); art. 971 (zapis może obciążać każdego ze spadkobierców proporcjonalnie do udziału w spadku, chyba że spadkodawca wskazał inną osobę; może obciążać konkretnego spadkobiercę z mocy testamentu); art. 974 (zapisobierca może żądać wykonania zapisu zaraz po otwarciu spadku, chyba że termin wykonania zapisu został odroczony testamentem); art. 975 (jeżeli wartość zapisu przekracza wartość czystego spadku — zapis może być proporcjonalnie zmniejszony, KC art. 1003); art. 976-977 (zapis warunkowy, zapis terminowy); art. 978-980 (zapis przedmiotu należącego do spadkobiercy, zapis cudzej rzeczy — szczególne reguły); art. 981 (zapis na rzecz wielu zapisobierców, podział). Polskie cechy zapisu zwykłego: (1) CHARAKTER OBLIGACYJNY — zapis nie przenosi bezpośrednio własności rzeczy; tworzy wierzytelność zapisobiercy o świadczenie wobec spadkobiercy; (2) POWSTANIE Z CHWILĄ OTWARCIA SPADKU — KC art. 970 — automatycznie z mocy testamentu, niezależnie od działu spadku; (3) WYKONANIE PRZEZ SPADKOBIERCĘ — spadkobierca obowiązany do spełnienia świadczenia (przeniesienia własności rzeczy, zapłaty pieniędzy, ustanowienia służebności) — w naturze lub przez ekwiwalent; (4) PROPORCJONALNE OBCIĄŻENIE — KC art. 971 — gdy testator nie wskazał konkretnego spadkobiercy, zapis obciąża wszystkich proporcjonalnie do udziałów spadkowych; (5) ROSZCZENIE OBLIGACYJNE — KC art. 974 — zapisobierca ma roszczenie cywilnoprawne, dochodzone w postępowaniu sądowym; przedawnienie po pięciu latach od dnia wymagalności zapisu (KC art. 981); art. 1007 KC dotyczył zachowku, nie zapisu zwykłego. Polskie typy świadczeń z zapisu: (1) PRZENIESIENIE WŁASNOŚCI RZECZY OZNACZONEJ CO DO TOŻSAMOŚCI — np. konkretnego mieszkania, samochodu, biżuterii; (2) ZAPŁATA SUMY PIENIĘŻNEJ — najprostsza forma; (3) PRZENIESIENIE INNYCH PRAW — np. wierzytelności, akcji, udziału w spółce; (4) USTANOWIENIE OGRANICZONEGO PRAWA RZECZOWEGO — np. służebności, użytkowania na rzecz zapisobiercy; (5) ŚWIADCZENIE OKRESOWE — np. renta, emerytura prywatna na rzecz zapisobiercy.
Źródło: Legatum per damnationem (rzymskie, justyniańska reforma); pandektystyka (Vermächtnis); BGB §§ 2147-2191; KC 1964 art. 968-981, 1003
Kolekcja: prawo spadkowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q211557