— Pojęcie i zakres. Jurysdykcja w prawie karnym oznacza zakres władzy państwa nad sądzeniem przestępstw — w aspekcie terytorialnym, podmiotowym i przedmiotowym. Reguluje ją w polskim prawie część ogólna KK przez zasady stosowania ustawy polskiej do czynów popełnionych w kraju i za granicą. Stanowi domenę publicznoprawną — związana ściśle z suwerennością państwa i jego stosunkiem do prawa międzynarodowego. Zasady jurysdykcji. Polskie prawo karne wyodrębnia kilka zasad: zasadę terytorialności (czyn na terytorium RP — KK 1997 art. 5), zasadę personalności czynnej (czyn obywatela polskiego za granicą — art. 109), zasadę personalności biernej (czyn za granicą skierowany przeciwko interesom polskim — art. 110), zasadę ochronną (czyn za granicą godzący w istotne interesy RP — art. 110 § 1 pkt 2), zasadę represji wszechświatowej (najcięższe zbrodnie międzynarodowe — art. 113), zasadę zastępczej jurysdykcji (gdy państwo, na którym popełniono czyn, nie ściga — art. 110 § 2). Ewolucja regulacji. KK 1932 (art. 3–8) regulował jurysdykcję w sposób klasyczny z pierwszeństwem zasady terytorialności. KK 1969 (art. 113–117) rozbudował zasady ochrony interesów państwa socjalistycznego — m.in. wprowadził szeroką zasadę personalności czynnej dla przestępstw przeciwko państwu i mieniu społecznemu. KK 1997 (art. 5–14, 109–113) wprowadził współczesne rozwiązania z rozbudowaną zasadą wszechświatową dla zbrodni objętych konwencjami międzynarodowymi. Stosunek do prawa międzynarodowego. Jurysdykcja krajowa współistnieje z jurysdykcją międzynarodową — Międzynarodowego Trybunału Karnego (Statut Rzymski 1998), Międzynarodowego Trybunału Wojskowego (Norymberga 1945) oraz trybunałów ad hoc (ICTY 1993, ICTR 1994). Ekstradycja oraz wzajemna pomoc prawna w sprawach karnych stanowią praktyczne narzędzia międzypaństwowej współpracy karnej, regulowane traktatami międzynarodowymi i krajowymi przepisami procedury karnej. Powiązane terminy. Zob. zasada terytorialności, zasada personalności, zasada represji wszechświatowej, miejsce przestępstwa, ekstradycja. Praktyka jurysdykcji polskiej w XX w. Materiał habilitacyjny zawiera sprawy Najwyższego Trybunału Narodowego (1946–1948) oraz późniejszych sądów apelacyjnych wojewódzkich, w których stosowano zasadę represji wszechświatowej wobec niemieckich zbrodniarzy wojennych. Procesy R. Hössa (1947), W. Greisera (1946), J. Stroopa (1951), L. Fischera (1947), A. Foersta (1947) stanowiły modelowe zastosowania jurysdykcji polskiej wobec czynów popełnionych poza terytorium RP w okresie okupacji. Kodeks karny z 1997 r. (art. 5–14, 109–113) zamknął rozwój regulacji jurysdykcyjnej XX w., wprowadzając współczesny katalog zasad obejmujący: terytorialność, personalność czynną i bierną, ochronną, represji wszechświatowej, zastępczej jurysdykcji. Konstrukcja ta — odzwierciedlająca ewolucję polskiego podejścia do prawa międzynarodowego — stanowi domknięcie tradycji XX-wiecznej. Powiązane terminy: „zasada terytorialności", „zasada personalności", „zasada represji wszechświatowej", „miejsce przestępstwa", „ekstradycja", „zbrodnie międzynarodowe".
Kolekcja: Część ogólna Kodeksu karnego