ang. place of an (the) offence
— Pojęcie i miejsce w systemie. Miejsce przestępstwa (locus delicti commissi) to lokalizacja przestrzenna czynu zabronionego — element istotny dla ustalenia jurysdykcji karnej, właściwości miejscowej sądu oraz wyboru ustawy stosowanej. W kodyfikacjach polskich XX w. konsekwentnie operuje się pojęciem locus delicti z uznaniem tzw. teorii mieszanej (alternatywnej) — czyn jest popełniony zarówno tam, gdzie sprawca działał, jak i tam, gdzie skutek nastąpił. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1997 (art. 6 § 2) — "Czyn zabroniony uważa się za popełniony w miejscu, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił bądź według zamiaru sprawcy miał nastąpić". KK 1932 (art. 1) i KK 1969 (art. 6) — analogiczne ujęcie. Ujęcie alternatywne ma znaczenie szczególne dla przestępstw o charakterze "transgranicznym" — ten sam czyn można uznać za popełniony w wielu miejscach, co rodzi konieczność rozstrzygania konfliktów jurysdykcyjnych. Trzy teorie. Doktryna międzynarodowa rozwinęła trzy teorie miejsca popełnienia czynu: teoria działania (locus delicti to miejsce, gdzie sprawca działał — podejście niemieckie klasyczne); teoria skutku (miejsce, gdzie skutek nastąpił); teoria mieszana (oba miejsca). Polskie kodeksy XX w. konsekwentnie operują teorią mieszaną — co rozszerza jurysdykcję krajową. Czas a miejsce. KK 1997 (art. 6 § 1) — czyn uważa się za popełniony w czasie, w którym sprawca działał albo zaniechał działania, do którego był obowiązany. Miejsce i czas są dwoma odrębnymi pojęciami systemowymi — różne aspekty lokalizacji czynu. Stosowanie ustawy w czasie reguluje art. 4 KK 1997 (zasada lex mitior retro agit — stosuje się ustawę nową, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy). Powiązane terminy. Zob. zasada terytorialności, zasada personalności, czyn, dokonanie, usiłowanie, skutek przestępczy. W polskiej tradycji XX-wiecznej istotny był spór o miejsce popełnienia przestępstw rozciągniętych w przestrzeni — tzw. „przestępstw skutkowych". Sąd Najwyższy w uchwale z 26 IX 1972 r. (VI KZP 24/72) potwierdził teorię mieszaną, rozszerzając jurysdykcję polską na czyny popełnione za granicą, których skutek nastąpił w Polsce. Konstrukcja ta miała szczególne znaczenie dla zbrodni hitlerowskich popełnionych poza granicami Polski wobec obywateli polskich — sądy polskie konsekwentnie uznawały swą właściwość. Dla problematyki habilitacyjnej znaczący jest spór z lat 60.–70. dotyczący jurysdykcji w sprawach ścigania funkcjonariuszy aparatu hitlerowskiego, którzy popełnili zbrodnie na ludności polskiej w obozach poza terytorium Polski (m.in. Auschwitz w Generalnym Gubernatorstwie, Stutthof w Wolnym Mieście Gdańsku). Sędziowie Najwyższego Trybunału Narodowego (1946–1948) i sądy apelacyjne wojewódzkie lat 60. konsekwentnie uznawały jurysdykcję polską na podstawie zasady terytorialności (czyn popełniony na terytorium państwa polskiego de iure) i zasady ofiary (ochrona obywateli polskich). Konstrukcja ta — utrwalona w orzecznictwie Sądu Najwyższego — stała się modelowym przykładem szerokiej wykładni miejsca popełnienia czynu. Praktyka II RP koncentrowała się na sprawach drobniejszych — kwestie miejsca popełnienia w kontekście oszustw wieksiowych (płatność i akceptacja w różnych miastach), zniesławień w prasie kolportowanej w wielu zaborach, czynach przy granicach z RFN i ZSRR.
Kolekcja: Część ogólna Kodeksu karnego