nawoływanie do wojny napastniczej
ang. crime of incitement to war
— Pojęcie i miejsce w systemie. Nawoływanie do wojny to typ przestępstwa polegający na publicznym podżeganiu do wszczęcia wojny napastniczej. Stanowi formę specyficzną propagandy wojennej — różni się tym, że obejmuje konkretne wezwanie do działania (a nie tylko ogólne propagowanie celów wojennych). Konstrukcja chroni dobro pokoju międzynarodowego i interesy bezpieczeństwa Rzeczypospolitej. Stosunek do propagandy wojennej. Nawoływanie i propagowanie — rozróżnienie doktrynalne: propagowanie ma charakter trwały, ideologiczny, odnosi się do długoterminowego kształtowania postaw; nawoływanie ma charakter konkretny, akcyjny, odnosi się do bezpośredniego wezwania. W praktyce polskie KK 1997 (art. 117 § 3) ujmuje oba zachowania w jednym przepisie — rozróżnienie zachowuje wartość interpretacyjną przy wymiarze kary (nawoływanie z reguły jest poważniejsze). Wymóg publiczności. Czyn musi być popełniony publicznie — w obecności wielu osób, za pośrednictwem mediów, w trakcie zgromadzeń. Wezwanie skierowane do jednej osoby (rozmowa prywatna, e-mail) — nie wypełnia znamion typu, choć może być oceniane przez pryzmat innych przepisów (podżeganie do konkretnego przestępstwa wojennego). Wymóg publiczności ma znaczenie szczególne przy współczesnych formach komunikacji — publikacje internetowe, media społecznościowe. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1997 (art. 117 § 3) — wskazany powyżej. KK 1969 (art. 124 § 1) zawierał analogiczny typ. KK 1932 nie znał wyodrębnionego typu nawoływania do wojny — zachowania takie kwalifikowane były ogólnie jako "wpływanie na bezpieczeństwo państwa" (art. 99). Wyodrębnienie typu po II wojnie światowej wynika z powojennej konstrukcji prawa międzynarodowego — Karty NZ, MPPOiP, Statutu Norymberskiego. Specyfika PRL. W okresie PRL typ nawoływania do wojny służył ideologicznym celom — kryminalizowaniu krytyki polityki ZSRR i bloku wschodniego. Materiał archiwalny pokazuje sprawy o publikowanie tekstów antyradzieckich (interpretowanych jako "podżeganie do nowej wojny imperialistycznej"), zwłaszcza w okresie 1948–1955. Konstrukcja była ujęta szeroko, niemal nieskrępowanie — sędziowie odmawiający orzekania w tych sprawach byli poddawani postępowaniom dyscyplinarnym. Granice doktrynalne. Współczesna doktryna podkreśla wąskie ujęcie znamion: nawoływanie do wojny obronnej — legalne; nawoływanie do koalicji obronnej — legalne; nawoływanie do agresji jako pierwszego użycia siły — kryminalizowane. Wezwanie do nieproporcjonalnego użycia siły w obronie (np. atak nuklearny w odpowiedzi na atak konwencjonalny) — sytuacja graniczna, sporna w doktrynie. Powiązane terminy. Zob. uprawianie propagandy wojennej, zbrodnia przeciwko pokojowi, publiczne pochwalanie przestępstwa, art. 117 KK, propaganda wojenna, przestępstwa polityczne. Kodeks karny z 1997 r. (art. 117 § 3) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, kontynuując klasyczną konstrukcję ochrony pokoju międzynarodowego. Konstrukcja ta — zgodna z art. 20 MPPOiP z 16 XII 1966 r. — stanowi domknięcie polskiej tradycji XX w. Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są procesy okresu zimnej wojny dotyczące krytyków polityki ZSRR — kwalifikowanych instrumentalnie jako „nawołujących do nowej wojny". Po 1989 r. masowa rehabilitacja.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego