propaganda wojenna
ang. crime of practicing war propaganda
— Pojęcie i miejsce w systemie. Uprawianie propagandy wojennej to typ przestępstwa polegający na publicznym propagowaniu wojny agresywnej, podżeganiu do konfliktu zbrojnego z innym państwem albo wzywaniu do naruszenia pokoju międzynarodowego. Konstrukcja oparta na zobowiązaniach międzynarodowych Polski — Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP, art. 20) zobowiązuje strony do zakazu propagandy wojennej. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1997 (art. 117 § 3) — "Kto publicznie nawołuje do wszczęcia wojny napastniczej lub publicznie pochwala wszczęcie lub prowadzenie takiej wojny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5". Konstrukcja powiązana z kategorią zbrodni przeciwko pokojowi (art. 117 § 1 — wszczynanie wojny napastniczej). Analogiczny typ był regulowany przez KK 1969 (art. 124). Wojna napastnicza a obronna. Centralne pojęcie — "wojna napastnicza" — interpretowane jest w świetle prawa międzynarodowego. Wojna napastnicza to wojna podjęta z naruszeniem zakazu użycia siły w stosunkach międzynarodowych (Karta NZ, art. 2 ust. 4). Wojna obronna albo interwencja humanitarna autoryzowana przez Radę Bezpieczeństwa NZ — nie wypełnia znamion. Pochwalanie polskiej obronności i mobilizacji w celu obronnym pozostaje legalne; pochwalanie agresji na państwo trzecie wypełnia znamiona. Specyfika historyczna. W okresie międzywojennym propagowanie wojny było regulowane głównie przez przepisy prasowe — Ustawa o nadzwyczajnych uprawnieniach władz administracyjnych z 23 XII 1923 r. pozwalała na konfiskaty publikacji "podsycających nastroje wojenne". W okresie PRL — konstrukcja propagandy wojennej była funkcjonalnie podobna, ale ideologicznie nasycona. Materiał archiwalny pokazuje sprawy o publiczną krytykę polityki ZSRR (interpretowaną jako "propaganda nowej wojny światowej") — szczególnie w okresie zimnej wojny. Granice z wolnością słowa. Doktryna (M. Filar, A. Marek) podkreśla, że art. 117 § 3 musi być interpretowany ściśle — kryminalizacji podlega publiczne nawoływanie do agresji, nie zwykła analiza historyczna, publicystyka, dyskusja akademicka. Standard orzeczniczy: wypowiedź wypełnia znamiona, gdy jest jawnym wezwaniem do działań zbrojnych, a nie krytyczną oceną polityki zagranicznej. Powiązane terminy. Zob. zbrodnia przeciwko pokojowi, nawoływanie do wojny, publiczne pochwalanie przestępstwa, propaganda wojenna, art. 117 KK, MPPOiP, przestępstwa polityczne. Dla problematyki habilitacyjnej kategoria ta ma znaczenie głównie historyczne. Materiał archiwalny okresu PRL ujawnia kilkanaście spraw, w których konstrukcja propagandy wojennej była stosowana wobec krytyków polityki ZSRR — szczególnie w okresie zimnej wojny (lata 50. i 60.). Charakterystyczna była asymetria: krytyka polityki zagranicznej Polski (prosowieckiej) była kwalifikowana jako „propaganda wojenna", podczas gdy oficjalna propaganda państwowa kreowała wizerunek wroga zachodniego z elementami antywojennej retoryki. Kodeks karny z 1997 r. (art. 117 § 3) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając neutralną politycznie konstrukcję ochrony pokoju międzynarodowego. Konstrukcja ta — zgodna z art. 20 MPPOiP z 16 XII 1966 r. (ratyfikowanego przez Polskę 18 III 1977 r.) — odzwierciedla zobowiązania międzynarodowe Polski w obszarze ochrony pokoju. Powiązane terminy: „zbrodnia przeciwko pokojowi", „nawoływanie do wojny", „publiczne pochwalanie przestępstwa", „propaganda wojenna", „MPPOiP", „przestępstwa polityczne".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego