zbrodnia przeciwko pokojowi

Najcięższa kategoria zbrodni międzynarodowych polegająca na planowaniu, przygotowaniu, wszczęciu lub prowadzeniu wojny napastniczej z naruszeniem traktatów, gwarancji albo zobowiązań międzynarodowych. Skodyfikowana w Statucie MTW w Norymberdze (art. 6 lit. a); w Statucie Rzymskim określana jako zbrodnia agresji (art. 8 bis, dodany w 2010 r.).

— Pojęcie i miejsce w systemie. Zbrodnia przeciwko pokojowi (crimes against peace) — kategoria współczesnego prawa karnego międzynarodowego — obejmuje planowanie, przygotowanie, rozpoczęcie albo prowadzenie wojny napastniczej (albo wojny z naruszeniem traktatów międzynarodowych). W polskim KK 1997 (art. 117) — "Kto wszczyna lub prowadzi wojnę napastniczą" — kara od 12 lat, 25 lat pozbawienia wolności albo dożywocie. Konstrukcja zgodna z prawem międzynarodowym i Statutem Rzymskim MTK (art. 5 i 8 bis — przestępstwo agresji). Geneza. Pojęcie wprowadzone w Statucie Trybunału Norymberskiego z 8 VIII 1945 r. (art. 6 lit. a) — w odpowiedzi na agresję III Rzeszy w II wojnie światowej. Podstawą prawną była Karta Narodów Zjednoczonych z 26 VI 1945 r. (art. 2 ust. 4 — zakaz użycia siły). Po II wojnie światowej — szereg rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ (m.in. rezolucja 3314/XXIX z 14 XII 1974 r. — definicja agresji); Statut Rzymski MTK z 17 VII 1998 r. — kategoria "przestępstwa agresji" (art. 8 — zbrodnia agresji w Statucie Rzymskim z 17 VII 1998 r.). Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1997 art. 117 § 1 — "Kto wszczyna lub prowadzi wojnę napastniczą, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności". § 2 — kara analogiczna za udział w przygotowaniu wojny napastniczej. § 3 — propaganda wojenna (publiczne nawoływanie do wszczęcia wojny napastniczej) — od 3 mies. do 5 lat. Pojęcie "wojny napastniczej" — zgodne z definicją ONZ (użycie siły zbrojnej przez państwo przeciwko suwerenności, integralności terytorialnej lub niepodległości innego państwa, sprzeczne z Kartą NZ). Specyfika historyczna. Najgłośniejsze zastosowania pojęcia: procesy Norymberskie 1945–1946 — czołowi przywódcy III Rzeszy oskarżeni o spiskowanie i wszczynanie wojny napastniczej (Hermann Göring, Joachim von Ribbentrop, Wilhelm Keitel, Hans Frank — wszyscy skazani na karę śmierci, wykonana 16 X 1946 r. — z wyjątkiem H. Göringa, samobójcza śmierć dzień wcześniej). Procesy Tokijskie (1946–1948) — analogiczne dla Japonii. Polski udział — Polska była jednym z państw oskarżających w Norymberdze; polski prokurator T. Cyprian uczestniczył w procesach. Współczesność i agresja rosyjska 2022. Doświadczenia konfliktów zbrojnych końca XX w. — uznana za zbrodnię przeciwko pokojowi przez znaczną większość państw i organizacji międzynarodowych. Rezolucje Zgromadzenia Ogólnego ONZ z lat 90. — potępienie rosyjskiej agresji (141 głosów za). Polskie stanowisko — wsparcie Ukrainy, ściganie zbrodni rosyjskich w Polsce (sprawy głośne — postępowania IPN, prokuratur okręgowych dot. zbrodni rosyjskich na obywatelach polskich w Ukrainie). MTK (Międzynarodowy Trybunał Karny) — utworzony Statutem Rzymskim z 17 VII 1998 r. Trudność pociągnięcia do odpowiedzialności. Historycznie — zbrodnia przeciwko pokojowi rzadko ścigana skutecznie. Powody: trudność identyfikacji sprawców (decyzje polityczne podejmowane przez wąskie grupy); ochrona przez immunitet głowy państwa (do MTK 1998); brak woli politycznej państw zwycięskich. Mechanizm końca XX w. — MTK z jurysdykcją nad zbrodniami przeciwko pokojowi — ograniczony wobec państw nie-stron Statutu Rzymskiego (m.in. USA, Rosja, Chiny). Polska — strona Statutu Rzymskiego od 2001 r.; aktywnie uczestniczy w pracach MTK. Powiązane terminy. Zob. zbrodnia wojenna, zbrodnia przeciwko ludzkości, ludobójstwo, wojna napastnicza, propaganda wojenna, uprawianie propagandy wojennej, Karta Narodów Zjednoczonych, Statut Rzymski, MTK, IPN, jurysdykcja uniwersalna, agresja.

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane