ang. crime of violating the norms of international law to the detriment of the Polish State or Polish natural and legal persons
— Czyn polegający na naruszeniu norm prawa międzynarodowego ustanowionych w celu ochrony interesu państwa lub praw osób fizycznych i prawnych — w szczególności prawa konfliktów zbrojnych, praw człowieka, prawa humanitarnego, prawa morza, prawa lotniczego. Konstrukcja stanowi specyficzny typ przestępstw transgranicznych — sprawcami mogą być zarówno organy państwa, jak i osoby fizyczne; ofiarami — państwa lub jednostki. Polihierarchia: kategoria łączy wymiar prawa powszechnego (cz_szczeg_KK), wojskowego (wojny i konflikty zbrojne — prawo_karne_wojskowe), oraz ochrony państwa (przestępstwa przeciwko państwu). II Rzeczpospolita ratyfikowała główne akty międzynarodowe — Konwencje haskie (1907), Konwencję o zakazie wojny (Pakt Brianda-Kelloga, 1928 r.), Konwencje genewskie (1929 r.). K.k. 1932 r. nie zawierał odrębnego typu — naruszenia norm prawa międzynarodowego ścigane były w zbiegu z przepisami szczegółowymi (np. uszkodzenie kabli telegraficznych podmorskich — Konwencja z 14 III 1884 r.). Praktyka międzywojenna ograniczona — sprawy międzynarodowoprawne miały charakter dyplomatyczny, nie karny. Po II wojnie światowej — fundamentalna zmiana. Konwencje genewskie 1949 r. (cztery konwencje z 12 VIII 1949 r.), Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 9 XII 1948 r., Konwencja o zakazie i karaniu apartheidu z 30 XI 1973 r. — wszystkie ratyfikowane przez Polskę. Kodeks karny z 1969 r. art. 122–125 dotyczyły zbrodni przeciwko państwu i ludzkości — w ramach tych przepisów ścigano niemieckich zbrodniarzy wojennych (procesy w Norymberdze, procesy w Polsce). PRL utrzymywała formalnie zaangażowanie w prawo międzynarodowe, lecz w praktyce naruszenia własnych zobowiązań (zwłaszcza Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 16 XII 1966 r., ratyfikowanego 18 III 1977 r.) były powszechne. Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są procesy karne lat 80. dotyczące osób internowanych w stanie wojennym. Komitet Praw Człowieka ONZ w decyzjach z lat 1985–1989 wielokrotnie stwierdzał naruszenia Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych przez Polskę, ale orzeczenia te nie były egzekwowane w praktyce. Sędziowie polscy zasadniczo ignorowali zobowiązania międzynarodowe — odmowa stosowania norm międzynarodowych była niemal regułą orzeczniczą. Wyjątki — sędziowie powołujący się na MPPOiP w obronie praw oskarżonych — były pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej z zarzutem „błędnego rozumienia wzajemnych relacji prawa polskiego i międzynarodowego". Kodeks karny z 1997 r. wprowadził rozbudowany rozdział XVI — przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne (art. 117–126). Konstrukcja ta zamknęła rozwój regulacji polskiej XX-wiecznej, dostosowując ją do standardów statutu rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego (Rzym, 17 VII 1998 r.). Powiązane terminy: „zbrodnia przeciwko pokojowi", „zbrodnia wojenna", „zbrodnia przeciwko ludzkości", „zbrodnie międzynarodowe", „zasada jurysdykcji uniwersalnej".
Kolekcja: Pojęcia wspólne