ang. principles of execution of punishment
— Pojęcie i miejsce w systemie. Zasady wykonania kary stanowią drugą fazę działania prawa karnego — po wymiarze następuje wykonanie. W polskim systemie uregulowane oddzielnym Kodeksem karnym wykonawczym (KKW) — z 1969 r., zastąpionym KKW z 6 VI 1997 r. (równolegle z KK 1997). Zasady te kierują wykonaniem wszystkich kar i środków karnych, ze szczególnym uwzględnieniem kary pozbawienia wolności jako najbardziej dolegliwej. Zasada legalności. KKW 1997 (art. 1 § 1) — "Wykonanie kary następuje na zasadach określonych w niniejszym kodeksie i w innych ustawach". Wykonanie kary nie może wykraczać poza ramy ustawowe — nie można dodać do kary dolegliwości pozaustawowych. Zasada ta stoi u podstaw kontroli sądowej nad wykonywaniem kary (sędzia penitencjarny — KKW art. 2). Zasada humanizmu. KKW 1997 (art. 4) — "Kary wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego". Zakaz tortur i okrutnego traktowania (art. 5) — bezwzględny. Standard wynikający z Konstytucji RP (art. 40), Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (art. 3), Wzorcowych reguł minimalnych ONZ traktowania więźniów. Praktycznie obejmuje warunki przebywania (cele, wyżywienie, opieka medyczna), traktowanie przez funkcjonariuszy, dostęp do kontaktu ze światem zewnętrznym (rodziny, korespondencji, telefonu). Zasada indywidualizacji. KKW 1997 (art. 67) — wykonywanie kary pozbawienia wolności indywidualizuje się w stosunku do skazanego, uwzględniając jego osobowość, wiek, stan zdrowia, zdolność do pracy, dotychczasowe życie. Trzy systemy odbywania kary (KKW art. 81): zwykły (większość skazanych); programowanego oddziaływania (z indywidualnym programem resocjalizacji); terapeutyczny (skazani z problemami zdrowotnymi). Klasyfikacja zakładów karnych (zamknięty, półotwarty, otwarty) — z różnym stopniem rygoru i swobód. Zasada resocjalizacji. KKW 1997 (art. 67 § 1) — celem wykonywania kary pozbawienia wolności jest wzbudzenie u skazanego woli współdziałania w kształtowaniu jego społecznie pożądanych postaw, w szczególności poczucia odpowiedzialności oraz potrzeby przestrzegania porządku prawnego. Wykluczone są kary mające charakter wyłącznie odpłaty ("oko za oko") — system zorientowany jest na powrót skazanego do społeczeństwa. W praktyce — programy resocjalizacyjne, zatrudnienie skazanych, edukacja, terapia. Specyfika PRL. W okresie PRL — szczególnie stalinowskim — wykonywanie kary miało charakter represyjny i instrumentalny. Więzienia okresu 1944–1956 (zwłaszcza Mokotów, Wronki, Rawicz) były miejscem masowych mordów sądowych i pozasądowych żołnierzy podziemia oraz działaczy opozycji. Tortury, celowe pogarszanie warunków, wymuszenia zeznań — udokumentowane przez Instytut Pamięci Narodowej. KK i KKW ulegały gradualnym zmianom w kierunku humanizacji od późnych lat 50.; zasadnicza reforma — KKW 1969 i jego kolejne nowelizacje. Powiązane terminy. Zob. wykonywanie kary, zasady wymiaru kary, sędzia penitencjarny, zakład karny, system odbywania kary, resocjalizacja, warunkowe zwolnienie, dozór elektroniczny, godność człowieka.
Kolekcja: Pojęcia wspólne