odcierpienie kary · wykonanie kary
ang. execution of punishment
— Pojęcie i miejsce w systemie. Wykonywanie kary obejmuje całokształt czynności podejmowanych po prawomocnym wyroku skazującym w celu realizacji orzeczonej sankcji — od umieszczenia skazanego w odpowiedniej placówce, przez stosowanie reżimu, po zakończenie wykonania kary i zwolnienie. Polskie prawo karne wykonawcze ujęte jest w odrębnym Kodeksie (KKW 1997), z funkcjonalnym podziałem między sąd, służbę więzienną, kuratorów sądowych. Organy wykonujące kary. Centralne miejsce zajmuje Służba Więzienna (uregulowana ustawą z 26 IV 1996 r.) — uzbrojona, mundurowa formacja podlegająca Ministrowi Sprawiedliwości, prowadząca areszty śledcze i zakłady karne. Kuratorzy sądowi — wykonują nadzór probacyjny (warunkowe zawieszenie, warunkowe zwolnienie, dozór nad nieletnimi). Inne organy: Policja (wykonywanie środków karnych poza zakładem), urzędy skarbowe (egzekucja grzywien i przepadków), ośrodki kuratorskie. Kontrola sądowa. KKW 1997 (art. 2) — sędzia penitencjarny sprawuje stałą kontrolę nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności. Zakres: kontrola warunków w zakładach karnych, rozpatrywanie skarg skazanych, decyzje o przeniesieniu, klasyfikacji, warunkowym zwolnieniu. Sędzia penitencjarny — specjalizowany sędzia sądu okręgowego (lub rejonowego — w zależności od ciężaru), niezależny od Służby Więziennej. Konstrukcja stanowi gwarancję praw skazanego — pozwala na odwołanie się od decyzji administracyjnych Służby Więziennej. Reżim kary pozbawienia wolności. Trzy systemy (KKW art. 81): zwykły, programowanego oddziaływania, terapeutyczny. Klasyfikacja zakładów karnych (KKW art. 70): zamknięty (najsurowszy reżim — np. Wronki, Rawicz, Sztum), półotwarty (mniej rygoru), otwarty (najniższy — z zatrudnieniem poza zakładem). Skazany może być przenoszony między zakładami w zależności od postępów resocjalizacji albo problemów dyscyplinarnych. Specjalne zakłady — dla młodocianych, dla kobiet, dla skazanych terapeutycznych (uzależnienia, zaburzenia psychiczne). Praca skazanych. KKW 1997 (art. 116–134) — prawo i obowiązek pracy. Skazani wykonują pracę na rzecz Służby Więziennej (gospodarcza obsługa zakładu), na rzecz przedsiębiorstw (umowy z jednostkami zewnętrznymi), na rzecz siebie (drobne usługi, nauczanie zawodu). Wynagrodzenie częściowo wypłacane skazanemu, częściowo zatrzymywane (na rzecz pokrycia kosztów utrzymania, naprawienia szkody pokrzywdzonemu, alimentów). Praca pełni funkcję resocjalizacyjną — zachowanie nawyków zawodowych ułatwia powrót do społeczeństwa. Dozór elektroniczny. Przygotowywany w polskim prawie końca XX w. jako element nowoczesnego systemu wykonania kary. Polega na monitoringu miejsca pobytu skazanego za pomocą nadajnika elektronicznego ("obrączki"). Stosowany jako alternatywa dla pozbawienia wolności (w przypadku kary nieprzekraczającej 1,5 roku) — pozwala skazanemu wykonywać karę w miejscu zamieszkania, z obowiązkiem przebywania w określonych godzinach. Stanowi skuteczny instrument odciążenia zakładów karnych przy zachowaniu kontroli nad skazanym. Powiązane terminy. Zob. zasady wykonania kary, sędzia penitencjarny, Służba Więzienna, zakład karny, areszt śledczy, dozór elektroniczny, warunkowe zwolnienie, kara pozbawienia wolności, kurator sądowy, resocjalizacja.
Kolekcja: Pojęcia wspólne