← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4ang. substantive immunity
— Immunitet materialny — typ immunitetu polegający na wyłączeniu odpowiedzialności karnej za określone zachowania związane z wykonywaniem funkcji — stanowi w polskim systemie najmocniejszą formę ochrony funkcjonariusza publicznego. Polski system stosuje immunitet materialny przede wszystkim do parlamentarzystów (art. 105 ust. 1 Konstytucji RP — poseł nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za swoją działalność wchodzącą w zakres sprawowania mandatu posła ani w czasie jego trwania, ani po jego wygaśnięciu). Zakres: wypowiedzi w Sejmie i Senacie, na komisjach parlamentarnych, w pismach urzędowych, głosowanie. Granice: działania niewchodzące w zakres mandatu (zwykłe wystąpienia publiczne, działalność partyjna w innym kontekście) nie korzystają z immunitetu materialnego — choć mogą być chronione immunitetem formalnym. Sędziowie nie mają immunitetu materialnego w pełnym znaczeniu — natomiast doktryna i orzecznictwo SN uznają, że sędzia nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej za treść orzekania (niezależność orzecznicza), poza wypadkami nadzwyczajnymi (popełnienie przestępstwa o charakterze przekupczym, sprawstwo wyroku zbrodniczego). Funkcja immunitetu materialnego: zabezpieczenie wolności wypowiedzi w sferze publicznej, ochrona istoty funkcji konstytucyjnej, niezależność orzekania. Różnica wobec immunitetu formalnego: materialny wyłącza odpowiedzialność jako taką (w określonym zakresie), formalny — tylko zawiesza możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności bez stosownej zgody. W II RP immunitet materialny parlamentarzystów był gwarantowany konstytucyjnie. PRL formalnie zachowywał, choć faktyczna ochrona była iluzoryczna. III RP — Konstytucja 1997 r. wprowadziła silny system. W końcu XX w. zakres immunitetu materialnego był przedmiotem dyskusji doktrynalnej i orzeczniczej — m.in. w kwestii granicy ochrony wypowiedzi pozaparlamentarnych poza salą obrad.
Źródło: Konstytucja RP z 2 IV 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483) (art. 105 ust. 1 — immunitet parlamentarzystów); pojęcie doktrynalne — wyłączenie odpowiedzialności za czynności urzędowe
Kolekcja: zasady ustrojowe i gwarancje