← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L3nietykalność osobista
ang. immunity
— Immunitet — instytucja prawna chroniąca określone osoby od ścigania karnego lub odpowiedzialności w określonych sytuacjach — stanowi w polskim systemie istotny element gwarancji urzędowych powiązany z wolnością wykonywania funkcji publicznej. Polski system zna trzy główne typy immunitetów: parlamentarny (posłów i senatorów — art. 105 i 108 Konstytucji RP), sędziowski (sędziów — art. 181 Konstytucji RP, sędziów TK — art. 196), prokuratorski (prokuratorów — art. 54 ustawy z 20 VI 1985 r. o prokuraturze). W zakresie technicznym wyróżnia się: immunitet formalny (zakaz ścigania bez zgody odpowiedniego organu — zob. odrębne hasło), immunitet materialny (wyłączenie odpowiedzialności karnej za określone zachowania — zob. odrębne hasło), immunitet nietykalności (zakaz zatrzymania lub aresztowania bez odpowiedniej zgody — zob. odrębne hasło). Funkcja immunitetu: zabezpieczenie przed politycznie motywowanym ściganiem, zapewnienie wolności wykonywania funkcji publicznej, ochrona przed instrumentalnym wykorzystaniem przepisów karnych dla osłabienia podziału władz. Immunitet nie oznacza bezkarności — w razie złamania prawa odpowiednie organy (Sejm/Senat dla parlamentarzystów, sąd dyscyplinarny dla sędziów, Zgromadzenie Ogólne TK dla sędziów konstytucyjnych) mogą uchylić immunitet, umożliwiając postępowanie karne. W II RP immunitety regulowała Konstytucja marcowa z 17 III 1921 r. i Konstytucja kwietniowa z 23 IV 1935 r., prawo o ustroju sądów powszechnych. PRL zachował immunitety w ograniczonej formie — w okresie stalinowskim faktycznie nie chroniły one funkcjonariuszy przed czystkami politycznymi, posłowie i sędziowie byli aresztowani z pominięciem procedury immunitetowej. III RP — Konstytucja RP z 2 IV 1997 r. wzmocniła system immunitetów. Pojęcie immunitetu zachowuje fundamentalne znaczenie ustrojowe — gwarantuje funkcjonariuszom państwowym wykonywanie obowiązków bez obawy przed represją prawną.
Źródło: Konstytucja RP z 2 IV 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483) (art. 105, 181); ustawa z 20 VI 1985 r. — Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 31 poz. 137 ze zm.); ustawa z 20 VI 1985 r. o prokuraturze (Dz.U. nr 31 poz. 138 ze zm.)
Kolekcja: zasady ustrojowe i gwarancje