← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4przywilej nietykalności
ang. immunity from arrest
— Immunitet nietykalności — typ immunitetu polegający na ochronie przed zatrzymaniem lub aresztowaniem bez zgody organu właściwego — pełni w polskim systemie funkcję zabezpieczającą przed instrumentalnym wykorzystaniem zatrzymania w celu utrudnienia wykonywania funkcji publicznej. Polski system stosuje immunitet nietykalności do: parlamentarzystów (art. 105 ust. 5 Konstytucji RP — poseł nie może być zatrzymany lub aresztowany bez zgody Sejmu, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania), sędziów (art. 181 Konstytucji RP — sędzia nie może być zatrzymany lub aresztowany bez zgody odpowiedniego sądu dyscyplinarnego, z analogicznym wyjątkiem zatrzymania na gorącym uczynku). Wyjątek "na gorącym uczynku" zachowuje skuteczność ścigania w sytuacjach oczywistych. W razie zatrzymania na gorącym uczynku osoba korzystająca z immunitetu musi być natychmiast zwolniona, jeśli organ właściwy (Marszałek Sejmu, prezes sądu dyscyplinarnego) tego zażąda — co stanowi gwarancję proceduralną zabezpieczającą przed nadużyciem wyjątku. W II RP immunitet nietykalności był gwarantowany konstytucyjnie i ustawowo. PRL zachowywał formalnie, choć w okresie stalinowskim sędziowie i posłowie byli aresztowani z pominięciem procedury immunitetowej — najczęściej pod pretekstem "działalności antypaństwowej" lub przez aresztowanie na podstawie sfingowanych zarzutów wykraczających poza klauzulę "gorącego uczynku". III RP — system został wzmocniony, choć w praktyce uchylanie immunitetu nietykalności posłów stało się rutynową procedurą Sejmu (uchwały podejmowane w sprawach wskazanych przez wniosek prokuratora). Pojęcie pełni rolę zarówno techniczną, jak i ustrojową — symbolizuje zachowanie podziału władz w sytuacjach krytycznych dla funkcjonowania państwa.
Źródło: Konstytucja RP z 2 IV 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483) (art. 105 ust. 5, 181); ustawa z 20 VI 1985 r. — Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 31 poz. 137 ze zm.); pojęcie doktrynalne — ochrona przed zatrzymaniem
Kolekcja: zasady ustrojowe i gwarancje