← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4ang. official misconduct
— Przewinienie służbowe — kategoria deliktu dyscyplinarnego polegająca na naruszeniu obowiązków służbowych — stanowi jeden z głównych typów odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, prokuratorów i innych funkcjonariuszy publicznych. Polski system XX w. rozróżniał trzy typy deliktu sędziowskiego (rozporządzenie Prezydenta RP z 6 II 1928 r. — POSP, ustawa z 20 VI 1985 r. — POSP): oczywiste i rażące obrazy przepisów prawa (zwykle dotyczy błędów merytorycznych w orzekaniu — choć pole zastosowania bywa szerokie i kontrowersyjne), uchybienie godności urzędu (klauzula generalna obejmująca zachowania pozasłużbowe i służbowe niegodne sędziego), inne przewinienia służbowe (kategoria zbiorcza obejmująca naruszenia obowiązków służbowych wykraczające poza dwie poprzednie). Przewinienia służbowe w polskim systemie obejmują: niedotrzymywanie terminów procesowych (długoterminowe odraczanie spraw bez uzasadnienia, znaczące przekroczenie ustawowych terminów do sporządzenia uzasadnienia orzeczenia), nieprawidłowe prowadzenie akt sprawy, naruszenia obowiązków administracyjnych (nieobecność na rozprawach bez uzasadnienia, niewłaściwe wykonywanie czynności kierowniczych w sądzie), niewłaściwe zachowanie wobec stron i pełnomocników (lekceważenie, niewłaściwy ton, niedopuszczalne uwagi). W II RP regulacje były analogiczne. PRL zachował model. III RP do końca XX w. utrzymywała tradycyjny katalog. Akcent historyczny: sprawy przewinień służbowych stanowią najliczniejszą kategorię w polskiej historii dyscyplinarnej XX w. — często dotyczą drobniejszych uchybień, lecz w okresie politycznie napiętym (PRL stalinowski, stan wojenny) bywały wykorzystywane do celów wykraczających poza ich pierwotne przeznaczenie. Postępowania dyscyplinarne stanowią w polskiej historiografii prawnej kluczowe źródło wiedzy o postawach sędziów wobec ustroju.
Źródło: ustawa z 20 VI 1985 r. — Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 31 poz. 137 ze zm.) (art. 80); rozporządzenie Prezydenta RP z 6 II 1928 r. — Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 12 poz. 93) (rozdz. VIII); ustawa z 20 VI 1985 r. o prokuraturze (Dz.U. nr 31 poz. 138 ze zm.)
Kolekcja: nadzór, kadry i odpowiedzialność