świadek

Osoba wezwana do zeznawania w postępowaniu o tym, co spostrzegła. Korzysta z szeregu uprawnień — prawa odmowy zeznań, prawa uchylenia się od odpowiedzi, prawa do anonimizacji (świadek incognito) — oraz ciążą na niej obowiązki stawiennictwa i mówienia prawdy.

— Świadek — osoba wezwana przez sąd lub organ procesowy w celu złożenia zeznań co do faktów istotnych dla sprawy — stanowi w polskim systemie kluczowe źródło dowodowe w postępowaniach sądowych. Obowiązki świadka: stawiennictwo na wezwanie, złożenie zeznań, mówienie prawdy. Wyjątki od obowiązku zeznań: tajemnica spowiedzi (bezwzględna), tajemnica obrończa (bezwzględna), tajemnica małżeńska/rodzinna (prawo odmowy zeznań co do osób bliskich — art. 261 k.p.c., art. 182 k.p.k.), tajemnica zawodowa (lekarska, dziennikarska, adwokacka, notarialna — z różnym zakresem). Świadek składa przyrzeczenie (lub w niektórych sytuacjach — pouczenie o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania na podstawie art. 233 k.k., zagrożone karą pozbawienia wolności do 8 lat). Status świadka różni się fundamentalnie od oskarżonego — świadek nie ma prawa do milczenia poza wskazanymi wyjątkami, oskarżony korzysta z zasady nemo se ipsum accusare tenetur. W II RP regulacje świadka — k.p.c. z 1932 r. i k.p.k. z 1928 r. PRL zachował model z modyfikacjami; w okresie stalinowskim świadkowie w sprawach politycznych byli często poddawani naciskom — niektóre zeznania wymuszone przez UB stanowiły podstawę wyroków skazujących. Reformy III RP wzmocniły gwarancje świadków: ochrona świadków koronnych (ustawa z 25 VI 1997 r. o świadku koronnym), świadków incognito w sprawach o przestępczość zorganizowaną (z anonimizacją tożsamości), specjalne procedury przesłuchania świadków małoletnich (art. 185a k.p.k. — przesłuchanie z udziałem psychologa, w "niebieskim pokoju"). Pojęcie "świadek" pełni rolę procesową fundamentalną — od jego wiarygodności i kompletności zeznań zależy często rozstrzygnięcie sprawy.

Źródło: ustawa z 17 XI 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43 poz. 296 ze zm.) (art. 258-277); ustawa z 6 VI 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89 poz. 555) (art. 177-192); rozporządzenie Prezydenta RP z 27 XI 1932 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 112 poz. 934); rozporządzenie Prezydenta RP z 19 III 1928 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 33 poz. 313)

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane