dobre obyczaje

Pozaprawne reguły moralne i obyczajowe akceptowane w społeczeństwie, stanowiące kategorię odniesienia dla niektórych klauzul generalnych polskiego prawa cywilnego; kryterium oceny zachowań i ważności czynności prawnych. W polskim KC dobre obyczaje pojawiają się obok zasad współżycia społecznego (art. 56, 58 § 2, 354 § 1, 705 § 1) jako kryterium granic swobody umów, wykonywania zobowiązań oraz ważności postanowień. Pojęcie nawiązuje do rzymskich boni mores oraz niemieckiej kategorii guten Sitten z § 138 BGB i francuskich bonnes mœurs z dawnego art. 6 Code civil.

— Hasło obejmuje: (1) historyczną genezę pojęcia w prawie rzymskim (boni mores) i jego recepcję w pandektystyce niemieckiej; (2) relację między dobrymi obyczajami a zasadami współżycia społecznego — w polskim KC obie kategorie są obok siebie, częściowo zachodząc na siebie; klasyczne ujęcie w doktrynie polskiej (Czachórski, Radwański) traktuje je rozłącznie, choć granica jest płynna; (3) funkcję dobrych obyczajów w klauzulach generalnych KC: art. 56 (źródło treści czynności prawnej obok ustawy i zasad współżycia społecznego), art. 58 § 2 (sankcja nieważności czynności sprzecznej z dobrymi obyczajami), art. 354 § 1 (sposób wykonania zobowiązania), art. 705 § 1 (przesłanka unieważnienia umowy zawartej w drodze przetargu); (4) odpowiedniki w prawach obcych — § 138 BGB (sittenwidriges Rechtsgeschäft), art. 6 Code civil (l'ordre public et les bonnes mœurs); (5) ewolucję pojęcia w polskim prawie po 1945 roku — zasady współżycia społecznego dominowały, dobre obyczaje były marginalizowane jako "burżuazyjne".

Źródło: KC art. 56, 58 § 2, 354 § 1, 705 § 1; KZ 1933 art. 55, 369; analogie: BGB § 138, 826, 138; Code civil art. 6; ABGB § 879

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane