← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5hereditarietas crediti · Vererblichkeit der Forderung
ang. heritability of claims
— Zdolność wierzytelności do przejścia na spadkobierców wierzyciela w drodze sukcesji uniwersalnej — fundamentalna cecha większości wierzytelności majątkowych w nowoczesnym prawie cywilnym. Klasyczne rzymskie pojęcie hereditas obejmowało zarówno aktywa, jak i pasywa zmarłego, przy czym wierzytelności co do zasady przechodziły na heredes; wyjątkiem były actiones vindictam spirantes (skargi z osobistego pokrzywdzenia, np. iniuria — zniewaga) i niektóre actiones poenales (skargi karne, gdzie liczyła się osobista odpowiedzialność sprawcy). Klasyczna rzymska doktryna ustaliła zasadę nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet (nikt nie może przenieść więcej praw, niż sam ma) — wierzytelność przechodzi na spadkobiercę w stanie, w jakim była u zmarłego, ze wszystkimi związanymi z nią prawami i ograniczeniami. Code Napoléon/Code civil 1804 art. 731-873. ABGB §§ 547, 1295. BGB § 1922 — Universalsukcession spadkowa: cały majątek zmarłego (Vermögen jako Ganzes) przechodzi na spadkobierców z mocy prawa, włącznie z wierzytelnościami, długami, prawami absolutnymi, ograniczonymi prawami rzeczowymi. KZ 1933. KC 1964 art. 922 § 1 — fundamentalna zasada polska: prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi czwartej (sukcesja uniwersalna spadkowa). Wyłączenia z dziedziczenia w polskim prawie: art. 922 § 2 — nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą oraz prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami; art. 922 § 3 — do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek, obowiązek wykonania zapisów i poleceń. Klasyczne wyłączenia wierzytelności niedziedzicznych: świadczenia osobiste artysty (ze zlecenia umowy o dzieło artystyczne wymagającego osobistego wykonania), użytkowanie (KC art. 244 i n. — wygasa ze śmiercią uprawnionego), służebności osobiste (KC art. 285-296 — wygasają ze śmiercią uprawnionego), dożywocie (KC art. 908 — wygasa ze śmiercią dożywotnika), świadczenia alimentacyjne (KRiO art. 137 — wymagalne tylko za życie uprawnionego, choć zaległe rat alimentacyjnych dziedziczą się jak zwykłe wierzytelności pieniężne), zadośćuczynienie za doznaną krzywdę (KC art. 445 § 3 — roszczenie poszkodowanego przechodzi na spadkobierców tylko wtedy, gdy zostało uznane na piśmie albo powództwo wytoczono za życia poszkodowanego), prawa autorskie osobiste (niedziedziczne, choć majątkowe prawa autorskie dziedziczą się na zasadach ogólnych; termin ochrony zmieniał się w czasie: ustawa z 10 VII 1952 r. przewidywała pierwotnie 20 lat od śmierci twórcy, a od 1 XII 1975 r. — 25 lat). Charakterystyczne polskie ujęcie: dziedziczność jako reguła z taksatywnym katalogiem wyłączeń ustawowych.
Źródło: Hereditas, actiones vindictam spirantes (rzymskie); nemo plus iuris ad alium transferre potest; Code Napoléon/Code civil 1804 art. 731-873; ABGB §§ 547, 1295; BGB § 1922; KC 1964 art. 244, 285-296, 446, 908, 922; KRiO art. 137; PrAut art. 16
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań