← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5creditum condicionale · bedingte Forderung
ang. conditional claim
— Wierzytelność, której powstanie lub wygaśnięcie zależy od zdarzenia przyszłego niepewnego — klasyczna kategoria condicionalis, znana już w prawie rzymskim. Klasyczne rzymskie pojęcie condicio (warunek) jako element czynności prawnej — fundamentalne rozróżnienie: condicio suspensiva (warunek zawieszający — czynność prawna staje się skuteczna dopiero po ziszczeniu warunku) versus condicio resolutiva (warunek rozwiązujący — czynność prawna jest skuteczna od początku, ale traci moc po ziszczeniu warunku). Klasyczna rzymska zasada: zobowiązanie warunkowe powstaje już w chwili zawarcia umowy, ale staje się wymagalne dopiero po ziszczeniu warunku zawieszającego; przy warunku rozwiązującym istnieje od początku, ale wygasa po jego ziszczeniu. Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1168-1185 — obligation conditionnelle z klasycznym podziałem na suspensive i résolutoire. ABGB §§ 696-704. BGB §§ 158-163: § 158 ust. 1 (aufschiebende Bedingung — warunek zawieszający, ze skutkiem powstania prawa po ziszczeniu); § 158 ust. 2 (auflösende Bedingung — warunek rozwiązujący, ze skutkiem wygaśnięcia po ziszczeniu); §§ 160-162 — szczegółowe regulacje skutków oczekujących, przeniesienia praw warunkowych, fingowanego ziszczenia i niezisszczenia warunku. KZ 1933 art. 53-55. KC 1964 art. 89-94 — kompleksowa polska regulacja warunku w czynnościach prawnych: art. 89 — z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie albo wynikających z właściwości czynności prawnej, powstanie lub ustanie skutków czynności prawnej można uzależnić od zdarzenia przyszłego niepewnego (warunek); art. 90 — ziszczenie się warunku nie ma mocy wstecznej, chyba że co innego zostało zastrzeżone; art. 91 — uprawniony z warunkowo nabytego prawa może wykonywać wszelkie czynności, które zmierzają do zachowania jego prawa (Schutzmaßnahmen — środki ochronne); art. 92 — w razie warunku zawieszającego, przeniesienie własności rzeczy ruchomej oznaczonej co do tożsamości na nabywcę następuje z chwilą ziszczenia się warunku; art. 93 — fingowane ziszczenie i niezisszczenie się warunku (jeżeli ziszczenie się warunku zostało udaremnione przez stronę, której to było korzystne, warunek uważa się za ziszczony; jeżeli ziszczenie się warunku zostało wymuszone przez stronę, której to było korzystne, warunek uważa się za niezisszczony — analog niemieckiego § 162 BGB); art. 94 — warunek niemożliwy, sprzeczny z ustawą lub zasadami współżycia społecznego, jeśli zawieszający — skutkuje nieważnością czynności prawnej, jeśli rozwiązujący — uważa się za niezastrzeżony. Praktyczne zastosowania wierzytelności warunkowych: ubezpieczenia (wypłata świadczenia warunkowo zależna od zaistnienia szkody), gwarancje bankowe na żądanie (warunek dokumentowy uruchomienia), umowy z klauzulami earnout (zapłata części ceny zależnie od osiągnięcia rezultatów), opcje umowne (prawo zakupu/sprzedaży warunkowane realizacją). Charakterystyczna polska konstrukcja: art. 92 (warunkowe przeniesienie własności rzeczy ruchomej oznaczonej co do tożsamości — własność przechodzi z chwilą ziszczenia warunku, nie z mocą wsteczną). Wątpliwości orzecznicze: czy warunek może być przedmiotem czynności jednostronnej (np. testamentu — KC art. 962 dopuszcza warunki w testamencie z ograniczeniami).
Źródło: Condicio suspensiva/resolutiva (rzymskie); Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1168-1185; ABGB §§ 696-704; BGB §§ 158-163; KZ 1933 art. 53-55; KC 1964 art. 89-94, 962
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań