← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4accidentalia negotii · Nebenbestimmungen
ang. accidental elements of a juridical act
— Zastrzeżenia fakultatywne (warunek, termin, polecenie) modyfikujące przebieg lub zakres skutków czynności prawnej — kategoria accidentalia negotii pandektystyki. Klasyczne rzymskie pojęcia: condicio (warunek), dies (termin), modus (polecenie) jako accidentalia w odróżnieniu od essentialia (elementów koniecznych — np. cena w sprzedaży) i naturalia (elementów wynikających z ustawy w razie braku odmiennych postanowień — np. odpowiedzialność za wady w sprzedaży). Klasyczna rzymska zasada: czynności prawne mogą być wzbogacone elementami dodatkowymi w granicach autonomii woli; pewne czynności (actus legitimi — np. mancipatio, in iure cessio, hereditatis aditio) nie mogły zawierać warunków lub terminów (zasada actus legitimi non recipiunt diem vel condicionem — D. 50.17.77). Pandektystyka XIX w. wykrystalizowała trójpodział essentialia/naturalia/accidentalia jako fundamentalną systematykę dogmatyczną. Code civil/Code Napoléon art. 1168-1175 — modalités de l'obligation. ABGB §§ 696-707. BGB §§ 158-163 — Bedingung und Zeitbestimmung; §§ 525-527 — Auflage (polecenie). KC 1964 art. 89-94 (warunek), art. 110-116 (termin), art. 893-895 (polecenie w darowiźnie), art. 982-985 (polecenie w testamencie). Polska klasyczna systematyka czynności prawnych: (1) essentialia negotii — elementy konieczne (bez nich czynność nie istnieje, np. cena w sprzedaży KC art. 535); (2) naturalia negotii — elementy wynikające z ustawy w razie braku odmiennych postanowień (np. odpowiedzialność z rękojmi KC art. 556); (3) accidentalia negotii — elementy dodatkowe wprowadzane swobodą umów (KC art. 353), nie wpływające na ważność czynności w razie ich braku. Trzy klasyczne accidentalia w polskim prawie: WARUNEK (KC art. 89-94) — zdarzenie przyszłe niepewne, od którego uzależnione jest powstanie lub ustanie skutków czynności (warunek zawieszający/rozwiązujący); TERMIN (KC art. 110-116) — zdarzenie przyszłe pewne, od którego uzależnione jest powstanie lub ustanie skutków czynności (termin początkowy/końcowy); POLECENIE (Auflage — KC art. 893 dla darowizny, art. 982 dla testamentu) — zobowiązanie obdarowanego/zapisobiercy do określonego zachowania lub świadczenia, bez kreowania prawa wierzyciela do żądania wykonania (charakterystyczne odróżnienie od warunku — niewykonanie polecenia nie unieważnia czynności, ale daje możliwość odwołania darowizny lub roszczenia o wykonanie polecenia). Charakterystyczne polskie ujęcie: pełna systematyka pandektystyczna zachowana w KC, z uwzględnieniem szczególnych przypadków (np. warunki w testamencie — KC art. 962, gdzie wprowadzono ograniczenia chroniące spadkobiercę przed nadmiernymi obciążeniami).
Źródło: Condicio, dies, modus, actus legitimi (rzymskie); pandektystyka (essentialia/naturalia/accidentalia); Code civil/Code Napoléon art. 1168-1175; ABGB §§ 696-707; BGB §§ 158-163, 525-527; KC 1964 art. 89-94, 110-116, 353, 535, 556, 893-895, 962, 982-985
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego
Odpowiedniki zewnętrzne: Q339115