← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4obiectum negotii · Gegenstand des Rechtsgeschäfts
ang. object of a juridical act
— Świadczenie lub skutek, który ma być osiągnięty przez czynność prawną — element konstrukcyjny czynności, musi być możliwy, zgodny z prawem i dostatecznie określony. Klasyczne rzymskie wymogi przedmiotu obligationes: certum (oznaczone), possibile (możliwe), licitum (zgodne z prawem), morale (zgodne z dobrymi obyczajami) — cztery klasyczne wymagania, których brak skutkował nieważnością. Klasyczne rzymskie zasady: impossibilium nulla obligatio (D. 50.17.185) — zobowiązanie do świadczenia niemożliwego jest nieważne; quod contra leges fit — co przeciwne prawu — pro infecto habetur — uważa się za niedokonane; turpis stipulatio — sprzeczna z dobrymi obyczajami — nieważna. Pandektystyka XIX w. wykrystalizowała współczesną koncepcję Gegenstand des Rechtsgeschäfts (przedmiotu czynności prawnej) z czterema klasycznymi wymogami: określoność (Bestimmtheit), możliwość (Möglichkeit), legalność (Erlaubtheit), zgodność z dobrymi obyczajami (Sittenkonformität). Code civil/Code Napoléon art. 1126-1130 — l'objet doit être déterminé, possible et licite. ABGB §§ 869-880. BGB nie zawiera oddzielnej regulacji ogólnej, ale wymogi rozproszone: § 134 (gesetzliches Verbot — czynność sprzeczna z ustawą nieważna), § 138 (sittenwidriges Rechtsgeschäft — czynność sprzeczna z dobrymi obyczajami nieważna), § 311a (Unmöglichkeit — niemożliwość). KC 1964 — fundamentalna polska regulacja rozproszona: art. 353 (zasada swobody umów: strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego); art. 387 § 1 (umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna — klasyczna zasada impossibilium nulla obligatio); art. 58 § 1 (czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek); art. 58 § 2 (czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna); art. 58 § 3 (jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana — zasada salwacyjna). Cztery klasyczne polskie wymogi przedmiotu czynności prawnej: (1) określoność — przedmiot musi być oznaczony lub określalny; (2) możliwość — fizyczna i prawna możliwość spełnienia świadczenia; (3) legalność — zgodność z ustawą i celem; (4) zgodność z zasadami współżycia społecznego — klauzula generalna obejmująca dobre obyczaje. Brak któregokolwiek z wymogów skutkuje nieważnością czynności (KC art. 58, 387). Charakterystyczna polska klauzula salwacyjna art. 58 § 3 — ratuje czynności w razie częściowej nieważności, jeśli z okoliczności wynika, że strony zawarły umowę także bez nieważnych postanowień.
Źródło: Impossibilium nulla obligatio (D. 50.17.185); quod contra leges fit; turpis stipulatio (rzymskie); pandektystyka XIX w.; Code civil/Code Napoléon art. 1126-1130; ABGB §§ 869-880; BGB §§ 134, 138, 311a; KC 1964 art. 58, 353, 387
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego