← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4numerus declarationum voluntatis · Anzahl der Willenserklärungen
ang. number of declarations of will
— Kryterium klasyfikacji czynności prawnych według liczby niezbędnych oświadczeń woli — czynności jednostronne, dwustronne, wielostronne. Klasyczne rzymskie rozróżnienie: actus unilateralis (czynność jednostronna — dokonywana oświadczeniem jednej osoby, np. testamentum, derelictio — porzucenie rzeczy, manumissio — wyzwolenie niewolnika) vs contractus (umowa — wymagająca consensus dwóch stron). Pandektystyka XIX w. wykrystalizowała współczesną typologię: einseitige Rechtsgeschäfte (czynności jednostronne), Verträge (umowy dwustronne), mehrseitige Rechtsgeschäfte (czynności wielostronne — np. uchwały zgromadzeń wspólników). Klasyczne rzymskie czynności jednostronne: testamentum (testament), occupatio (zajęcie rzeczy bezpańskiej), derelictio (porzucenie własności), confessio (przyznanie). Code Napoléon. ABGB. BGB §§ 116-144 — szczegółowa regulacja oświadczeń woli i czynności prawnych. KC 1964 — fundamentalna polska systematyka: art. 56 (czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów); art. 60-65 (oświadczenie woli i jego wykładnia); art. 65 § 2 (w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu — zasada wykładni teleologicznej). Trzy klasyczne polskie kategorie wg liczby oświadczeń: (1) JEDNOSTRONNE — wymagają tylko jednego oświadczenia woli; klasyczne polskie przykłady: testament (KC art. 941-946), oferta (art. 66, choć sama w sobie nie tworzy stosunku prawnego — wymaga przyjęcia), wypowiedzenie zobowiązań ciągłych (art. 673 oraz przepisy szczególne), odstąpienie od umowy (art. 491, 492), uznanie roszczenia, uchylenie się od skutków oświadczenia woli (art. 88), pełnomocnictwo (art. 99 — udzielenie jednostronne), zwolnienie z długu (art. 508 — z udziałem dłużnika, ale jednostronne ze strony wierzyciela), oświadczenie o przyjęciu/odrzuceniu spadku (art. 1015); (2) DWUSTRONNE (umowy) — wymagają oświadczeń woli obu stron i ich zgodności (consensus); klasyczne polskie przykłady: większość umów nazwanych (sprzedaż, najem, dzierżawa, zlecenie, umowa o dzieło, umowa o pracę), umowy nienazwane (swoboda umów wg ówczesnej doktryny i przepisów szczególnych), porozumienia ugodowe (art. 917-918); (3) WIELOSTRONNE — wymagają oświadczeń woli wielu stron (więcej niż dwóch); klasyczne polskie przykłady: umowa spółki cywilnej (KC art. 860 — wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego — czynność wielostronna jeśli wspólników jest więcej niż dwóch), umowa spółki handlowej (Kodeks handlowy z 1934 r. — założenie spółki przez kilku wspólników), uchwała zgromadzenia wspólników/akcjonariuszy spółki (Kodeks handlowy z 1934 r. — większość głosów jako mechanizm decyzyjny, ale uchwała jako czynność wielostronna z udziałem wszystkich uprawnionych), umowa wspólności majątkowej małżeńskiej (KRiO art. 47 — dwustronna formalnie, ale w praktyce kreująca stosunki wieloosobowe). Charakterystyczne polskie ujęcie: KC nie zawiera oddzielnej regulacji ogólnej dla każdej z trzech kategorii — ogólne reguły art. 60-65 stosuje się odpowiednio, z uwzględnieniem specyfiki konkretnego typu czynności.
Źródło: Actus unilateralis, contractus (rzymskie); pandektystyka (einseitig/Vertrag/mehrseitig); Code Napoléon; BGB §§ 116-144; KC 1964 art. 56, 60-65, 88, 99, 491-492, 508, 673, 860, 941-946, 1015; Kodeks handlowy z 27 VI 1934 r. (Dz.U. Nr 57, poz. 502)
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego