← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4computatio temporis · Fristberechnung
ang. computation of time limits
— Reguły praktyczne ustalania początku, końca i sposobu liczenia terminów wyrażonych w dniach, tygodniach, miesiącach lub latach — kategoria operacyjna o znaczeniu praktycznym dla całego prawa cywilnego. Klasyczne rzymskie zasady obliczania: dies a quo (dzień początkowy biegu — zazwyczaj nie liczony, klasyczna zasada dies a quo non computatur in termino), dies ad quem (dzień końcowy — wliczany do terminu, computatio civilis); klasyczne ius civile rozróżniało: (1) COMPUTATIO CIVILIS — zwykłe obliczanie cywilne, dzień końcowy wliczany; (2) COMPUTATIO NATURALIS — ścisłe obliczanie naturalne, od konkretnej godziny do konkretnej godziny (rzadko stosowane); (3) DIES A QUO — dzień początkowy: typowo nie wliczany do biegu terminu; (4) DIES AD QUEM — dzień końcowy: wliczany do terminu (klasyczna konstrukcja zachowana w pandektystyce). Klasyczna rzymska zasada: D. 50.16.134 — dies in continuum — termin biegnie nieprzerwanie, niezależnie od dni świątecznych (z wyjątkami w niektórych szczególnych przepisach); klasyczna konstrukcja zachowana w pandektystyce, ale modyfikowana w nowoczesnych kodyfikacjach. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesne reguły obliczania terminów. BGB §§ 186-193 — Fristen und Termine: § 187 (Fristbeginn — początek biegu: jeżeli termin biegnie od określonego zdarzenia lub momentu, dzień, w którym to zdarzenie nastąpiło, nie wlicza się do terminu); § 188 (Fristende — koniec terminu: termin liczony w dniach upływa z końcem ostatniego dnia; w tygodniach, miesiącach lub roczach upływa z końcem dnia ostatniego tygodnia, miesiąca lub roku, którego nazwa lub liczba odpowiada nazwie lub liczbie dnia początkowego); § 189 (Berechnung von Halbjahres-, Vierteljahres-, Halbmonatsfristen); § 191 (Berechnung von Zeiträumen — okresy ciągłe); § 193 (Sonn- und Feiertag; Sonnabend — w razie gdy dzień ostatni terminu przypada na niedzielę, święto państwowe lub sobotę, termin upływa następnego dnia roboczego — klasyczna pandektystyczna konstrukcja zachowana w prawie europejskim). Polski Kodeks cywilny art. 110-116 — fundamentalna polska regulacja: KC art. 110 (jeżeli ustawa, orzeczenie sądu lub decyzja innego organu państwowego albo czynność prawna oznacza termin nie określając sposobu jego obliczania, stosuje się przepisy poniższe); KC art. 111 § 1 (termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia); KC art. 111 § 2 (jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło — klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskiej dies a quo non computatur in termino); KC art. 112 (termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było — w ostatnim dniu tego miesiąca; jednakże przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia — klasyczna polska konstrukcja, klasyczna szczególna konstrukcja dla wieku oparta na klasycznej rzymskiej zasadzie); KC art. 113 § 1 (jeżeli termin jest oznaczony na początek, środek lub koniec miesiąca, rozumie się przez to pierwszy, piętnasty lub ostatni dzień miesiąca); KC art. 113 § 2 (termin półmiesięczny jest równy piętnastu dniom); KC art. 114 (jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach lub latach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, miesiąc liczy się za dni trzydzieści, a rok za dni trzysta sześćdziesiąt pięć); KC art. 115 (jeżeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy lub na sobotę, termin upływa następnego dnia, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 193); KC art. 116 § 1 (jeżeli skutki czynności prawnej mają powstać w oznaczonym terminie, stosuje się odpowiednio przepisy o warunku zawieszającym); KC art. 116 § 2 (jeżeli skutki czynności prawnej mają ustać w oznaczonym terminie, stosuje się odpowiednio przepisy o warunku rozwiązującym). Polska konstrukcja obliczania terminu: (1) ZASADA OGÓLNA — KC art. 110: stosowanie reguł KC, gdy ustawa, orzeczenie lub czynność prawna nie określa inaczej; (2) TERMIN W DNIACH — KC art. 111: dzień początkowy nie wliczany, koniec z upływem ostatniego dnia; klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim modelu i BGB; (3) TERMIN W TYGODNIACH, MIESIĄCACH, LATACH — KC art. 112: koniec z upływem dnia odpowiadającego nazwą/datą dniowi początkowemu; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 188; (4) WIEK OSOBY FIZYCZNEJ — KC art. 112 in fine: termin upływa z początkiem ostatniego dnia (np. 18 lat osiąga się z początkiem dnia 18-tej rocznicy urodzenia); klasyczna polska konstrukcja szczególna; (5) ŚRODEK MIESIĄCA, KONIEC MIESIĄCA — KC art. 113: 15 lub ostatni dzień; (6) DNI USTAWOWO WOLNE I SOBOTA — KC art. 115: termin przesuwa się na następny dzień roboczy; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 193; (7) MIESIĄC = 30 DNI, ROK = 365 DNI — KC art. 114: dla obliczeń, gdy ciągłość terminu nie jest wymagana. Polskie cechy: (1) ZACHOWANIE PANDEKTYSTYCZNYCH ZASAD — KC art. 110-116: oparte na BGB i klasycznej rzymskiej tradycji; (2) SZCZEGÓLNA KONSTRUKCJA WIEKU — KC art. 112: początek dnia urodzin (nie koniec); klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile.
Źródło: Annus inceptus pro completo habetur (regulae iuris 9), dies a quo non computatur (rzymskie); Code Napoléon (Code civil) art. 2228-2247; ABGB §§ 902-905; BGB §§ 187-193; KC 1964 art. 110-116, 118
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego