← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3dies · Frist
ang. time limit
dies / Frist (łaciński; niemiecki)
— Klasyczna kategoria czasowa prawa cywilnego — okres oznaczony przez zdarzenie w czasie pewne, w którym ma być wykonana czynność prawna lub po którym powstają (lub wygasają) określone skutki prawne. Klasyczne rzymskie pojęcie dies — dzień, termin; klasyczna konstrukcja prawa rzymskiego rozróżniała: dies certus an certus quando (termin pewny co do nadejścia i daty — np. konkretna data kalendarzowa); dies certus an incertus quando (termin pewny co do nadejścia, niepewny co do daty — np. śmierć określonej osoby); dies incertus an certus quando (klasyczna kontradiktywna kategoria, niepraktykowana); dies incertus an incertus quando (termin niepewny co do nadejścia i daty — w klasycznym ius civile traktowany jako warunek, nie termin). Klasyczna rzymska zasada w zobowiązaniach: dies (termin) zawsze nadejdzie — więc nie tworzy stanu zawieszenia jak warunek; dłużnik nie może być zmuszony do świadczenia przed nadejściem terminu, ale wierzytelność istnieje od początku. Klasyczne rzymskie typy terminów: (1) DIES A QUO — termin początkowy, od którego skutek prawny powstaje; (2) DIES AD QUEM — termin końcowy, do którego skutek trwa. Klasyczna pandektystyka XIX w. zachowała tę systematykę jako Befristung (oznaczenie terminem). BGB §§ 163, 186-193 — kompleksowa regulacja: § 163 (jeżeli czynności prawnej nadano czas początkowy lub końcowy, stosuje się odpowiednio przepisy o warunku zawieszającym lub rozwiązującym); §§ 186-193 (Fristen — obliczanie terminów: początek, koniec, terminy dni roboczych, terminy ustawowe). Polski KC 1964 art. 110-116 — fundamentalna regulacja: art. 110 (jeżeli ustawa, orzeczenie sądu lub decyzja innego organu państwowego albo czynność prawna oznacza termin nie określając sposobu jego obliczania, stosuje się przepisy poniższe); art. 111 (termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia; jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło); art. 112 (termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było — w ostatnim dniu tego miesiąca); art. 113 (terminy "z początkiem miesiąca" / "z końcem miesiąca" / "w połowie miesiąca"); art. 114 (terminy "miesięczne" jako 30 dni); art. 115 (jeżeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy, termin upływa dnia następnego — klasyczna polska zasada zaokrąglania na dni robocze); art. 116 (jeżeli skutki czynności prawnej mają powstać w oznaczonym terminie, stosuje się odpowiednio przepisy o warunku zawieszającym). Polska systematyka terminów: (1) USTAWOWY — wynikający bezpośrednio z normy prawnej (np. terminy przedawnienia, terminy zawite); (2) UMOWNY — ustanowiony przez strony w czynności prawnej; (3) SĄDOWY — wyznaczony orzeczeniem sądu; (4) ADMINISTRACYJNY — oznaczony decyzją organu państwowego. Klasyczne polskie typy szczególne: (1) TERMIN ZAWITY (preclusive period) — KC art. 88 § 2 (uchylenie się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu — rok od wykrycia), art. 568 (rękojmia — uprawnienia wygasają po roku od wydania rzeczy, a co do wad budynku — po trzech latach); skutkiem upływu terminu zawitego jest wygaśnięcie samego prawa, nie tylko zarzut jego dochodzenia; (2) TERMIN PRZEDAWNIENIA — KC art. 117-125 (skutek: zarzut, prawo materialnie istnieje); (3) TERMIN PROCESOWY — KPC (skutki: niedopuszczalność czynności po upływie). Polskie cechy obliczania terminów: (1) DIES A QUO NIE WLICZA SIĘ — KC art. 111 § 2 — klasyczna zasada Roman exclusivity (dzień zdarzenia nie liczy się); (2) DIES AD QUEM — termin kończy się z upływem ostatniego dnia (klasyczna inclusivity końcowego dnia); (3) ZAOKRĄGLANIE NA DNI ROBOCZE — KC art. 115 — gdy termin upływa w dzień uznany ustawowo za wolny od pracy, przedłuża się do dnia następnego (klasyczna polska zasada chroniąca obrót przed praktyczną niemożliwością wykonania czynności); (4) TERMINY WIELOMIESIĘCZNE — KC art. 112 — kalendarzowe odpowiedniki (klasyczna pandektystyczna zasada, BGB § 188 ust. 2).
Źródło: Code civil art. 1185-1188; ABGB §§ 902-906; BGB §§ 186-193; KC 1964 art. 110-116
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego