← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6prioritas inscriptionis · Eintragungsrang
ang. priority of entry
— Ranga prawa ujawnionego w księdze wieczystej ustalana według chwili złożenia wniosku o wpis — decyduje o kolejności zaspokojenia z nieruchomości. Klasyczna rzymsko-pruska zasada prior tempore, potior iure (D. 50.17.98; w zakresie pierwszeństwa zastawów D. 20.4 oraz C. 8.17(18).3) — pierwszy w czasie, lepszy w prawie — fundament wszystkich systemów ksiąg wieczystych. Klasyczna pandektystyczna konstrukcja: ranga prawa rzeczowego nie zależy od daty zawarcia umowy ani od daty wystawienia dokumentu, lecz od daty złożenia wniosku o wpis do księgi wieczystej. BGB § 879 — Rangordnung: prawa, dla których wymagany jest wpis, mają rangę określoną kolejnością wpisów; przy wpisach dokonanych jednocześnie — równa ranga. Polski model: UKWH art. 12 — o pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej rozstrzyga chwila, od której liczy się skutki dokonanego wpisu. UKWH art. 13 — chwila złożenia wniosku o wpis (a nie chwila samego wpisu) decyduje o pierwszeństwie — w razie kilku wniosków dotyczących tej samej nieruchomości, ich pierwszeństwo wyznaczone jest godzinami i minutami złożenia (KW elektroniczne — system SIKWi precyzyjnie rejestruje czas złożenia). Klasyczne polskie zasady: (1) PIERWSZEŃSTWO HIPOTEK — UKWH art. 12 + 65 — kolejność hipotek decyduje o kolejności zaspokojenia z ceny uzyskanej z egzekucji nieruchomości: hipoteka I stopnia zaspokajana w pierwszej kolejności, hipoteka II stopnia tylko z pozostałej kwoty; (2) PIERWSZEŃSTWO SŁUŻEBNOŚCI — wcześniejsza służebność ma pierwszeństwo wobec późniejszych obciążeń (w tym hipotek); (3) UMOWNE PIERWSZEŃSTWO — UKWH art. 14 — strony mogą umownie ustalić pierwszeństwo dla istniejącego prawa wobec nowego (np. nadanie nowej hipotece pierwszeństwa przed istniejącą — wymaga zgody dotychczas uprzywilejowanego); (4) WZMIANKA O WNIOSKU — UKWH art. 16 — w trakcie postępowania o wpis wpisuje się "wzmiankę o wniosku", która zachowuje pierwszeństwo dla wnioskowanego prawa; (5) UJAWNIENIE WCZEŚNIEJSZEGO PRAWA — UKWH art. 11 — ujawnione prawo z mocy ustawy ma pierwszeństwo nad ujawnionymi później prawami z mocy umowy. Praktyczne znaczenie: bank udzielający kredytu hipotecznego zazwyczaj wymaga hipoteki I stopnia; rynek kredytowy precyzyjnie wycenia ryzyko hipotek różnego stopnia (różnice w marżach kredytów I i II stopnia).
Źródło: Prior tempore, potior iure (D. 50.17.98; D. 20.4; C. 8.17(18).3); pandektystyka (Rangordnung); BGB § 879; ustawa o KW i hipotece z 6 VII 1982 r. art. 11-16, 65
Kolekcja: prawo rzeczowe