← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6obiectum hypothecae · Hypothekengegenstand
ang. object of the mortgage
— Prawo, na którym może być ustanowiona hipoteka — zazwyczaj nieruchomość, użytkowanie wieczyste, niektóre ograniczone prawa rzeczowe. Klasyczne rzymskie pojęcie hypotheca jako rzeczowe zabezpieczenie wierzytelności bez przekazania rzeczy w posiadanie wierzyciela (w odróżnieniu od pignus). Klasyczne rzymskie reguły: zasadniczo każda rzecz zbywalna mogła być przedmiotem hipoteki, w tym nieruchomości, ruchomości (z ograniczeniami), zbiory rzeczy (universalitas), prawa. Justyniańska reforma usankcjonowała hipotekę uniwersalną (hypotheca generalis) — obejmującą cały majątek dłużnika obecnego i przyszłego. Code Napoléon/Code civil 1804 obowiązujący obok KCKP — restrykcyjny model: hipoteka tylko na nieruchomościach. ABGB §§ 446-471 — Pfandrecht na różnych przedmiotach. BGB §§ 1113-1190 — Hypothek tylko na Grundstücken (gruntach) i ich substytutach (Erbbaurecht, Wohnungseigentum). Ustawa o księgach wieczystych i hipotece z 6 VII 1982 r. (UKWH) — fundamentalna polska regulacja. UKWH art. 65 — kompleksowa regulacja: ust. 1 (w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości); ust. 2 (przedmiotem hipoteki może być także: użytkowanie wieczyste — wraz z budynkami; spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu; wierzytelność zabezpieczona hipoteką — hipoteka łączna; udział we współwłasności nieruchomości). Klasyczne polskie kategorie przedmiotu hipoteki: (1) NIERUCHOMOŚCI — wszystkie typy: grunty, budynki, lokale wyodrębnione; (2) UŻYTKOWANIE WIECZYSTE — wraz z budynkami i urządzeniami; (3) SPÓŁDZIELCZE WŁASNOŚCIOWE PRAWO DO LOKALU; (4) WIERZYTELNOŚĆ HIPOTECZNA (hipoteka na hipotece — UKWH art. 109 — szczególna konstrukcja kaskadowa); (6) UDZIAŁ WE WSPÓŁWŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚCI; (7) NIERUCHOMOŚĆ WSPÓLNA W ODRĘBNEJ WŁASNOŚCI LOKALU. WYŁĄCZENIA: nieruchomości Skarbu Państwa nie podlegające obrotowi (np. drogi publiczne, parki narodowe), nieruchomości stanowiące cmentarze i miejsca kultu religijnego (w pewnym zakresie), nieruchomości stanowiące zabytki (z ograniczeniami z ustawy o ochronie zabytków).
Źródło: Hypotheca, hypotheca generalis (rzymskie); Code Napoléon/Code civil 1804 obowiązujący obok KCKP; ABGB §§ 446-471; BGB §§ 1113-1190; ustawa o KW i hipotece z 6 VII 1982 r. art. 65, 109
Kolekcja: prawo rzeczowe