← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5solutio per tertium · Leistung durch Dritten
ang. performance by a third party
— Wykonanie zobowiązania nie przez dłużnika, lecz przez osobę trzecią — instytucja prowadząca do wygaśnięcia zobowiązania, z możliwymi skutkami subrogacyjnymi lub regresowymi. Klasyczna rzymska zasada solutio etiam ab alio facta liberat (D. 46.3.53) — spełnienie świadczenia także przez inną osobę zwalnia dłużnika, z dwoma wyjątkami: gdy umowa wymagała osobistego wykonania (np. umowa o sztukę dzieła indywidualnej osobowości) lub gdy wierzyciel sprzeciwił się ze słusznych powodów. Klasyczna rzymska konstrukcja: osoba trzecia mogła spełnić świadczenie nawet wbrew woli dłużnika — wierzyciel nie mógł odmówić przyjęcia, jeśli świadczenie odpowiadało treści zobowiązania. ABGB §§ 1422-1423. BGB §§ 267-268 — Leistung durch Dritte: § 267 ust. 1 (osoba trzecia może spełnić świadczenie, chyba że dłużnik miał świadczyć osobiście); § 267 ust. 2 (wierzyciel może odmówić przyjęcia, jeżeli dłużnik się temu sprzeciwia); § 268 (Ablöserecht — prawo wstąpienia w prawa wierzyciela). KC 1964 art. 356 — kompleksowa polska regulacja: § 1 — wierzyciel może żądać osobistego świadczenia dłużnika tylko wtedy, gdy to wynika z treści czynności prawnej, z ustawy albo z właściwości świadczenia (zasada — można świadczyć przez osobę trzecią, wyjątki taksatywne); § 2 — jeżeli wierzytelność pieniężna jest wymagalna, wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia od osoby trzeciej, chociażby działała bez wiedzy dłużnika (specjalny reżim dla świadczeń pieniężnych — większa swoboda osoby trzeciej). Skutki spełnienia świadczenia przez osobę trzecią: (1) wygaśnięcie zobowiązania (przy braku sprzeciwu dłużnika i właściwości osobistej świadczenia); (2) regres osoby trzeciej wobec dłużnika — na zasadach ogólnych (bezpodstawne wzbogacenie KC art. 405 i n. — gdy spełnienie nastąpiło bez zgody dłużnika, lub umowa zlecenia — gdy dłużnik upoważnił osobę trzecią; może też wystąpić subrogacja KC art. 518 — wstąpienie w prawa wierzyciela ze wszystkimi związanymi z wierzytelnością prawami akcesoryjnymi; (3) zachowanie zabezpieczeń — przy subrogacji, wygaśnięcie — przy zwykłym wygaśnięciu zobowiązania. Świadczenia osobiste — wyjątki niezbywalne: umowa o dzieło artystyczne (np. portret malarza zlecony konkretnemu artyście), umowy o świadczenie usług osobistych (lekarz, nauczyciel, terapeuta), umowa o pracę (Kodeks pracy), zobowiązania alimentacyjne (KRiO — z istoty osobiste). Praktyczne kazuistyka polska: spłata długu kredytowego przez członka rodziny dłużnika (rodzic spłaca kredyt syna — typowo bez oświadczenia o subrogacji, regres na zasadzie bezpodstawnego wzbogacenia); spłata zadłużenia upadłościowego przez wspólnika spółki z o.o. (regres jako roszczenie z umowy spółki lub bezpodstawne wzbogacenie).
Źródło: Solutio etiam ab alio facta liberat (D. 46.3.53); Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1236-1238; ABGB §§ 1422-1423; BGB §§ 267-268; KC 1964 art. 356, 405, 518, 828
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań