← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4confectio testamenti · Errichtung des Testaments
ang. making of the testament
— Czynność testatora polegająca na złożeniu oświadczenia ostatniej woli w przewidzianej formie. Klasyczne rzymskie formy testamentu: (1) testamentum calatis comitiis — przed zgromadzeniem ludowym (forma najstarsza, archaiczna); (2) testamentum in procinctu — przed wojskiem przed bitwą (forma żołnierska); (3) testamentum per aes et libram — z udziałem librypensa (uroczysta forma libralna z 5 świadkami); (4) testamentum praetorium — pretorska, mniej formalna, wprowadzona w okresie późnej Republiki; (5) testamentum tripertitum (justyniański) — uroczysta forma końcowa z udziałem 7 świadków, z osobnym aktem niemniej zachowanym pisemnym; (6) testamentum nuncupativum — ustny, w obecności 7 świadków; (7) testamentum holographum — pisany własnoręcznie przez testatora (poklasyczne, justyniańskie). Klasyczna rzymska zasada favor testamenti — jeśli testament był wątpliwy formalnie, sędzia mógł go uznać za ważny, jeśli wola testatora była jednoznaczna. Pandektystyka XIX w. zachowała te kategorie. BGB §§ 2231-2253 — kompleksowa regulacja form: § 2231 (Testamenten — zwykłe formy testamentów: notarialny, własnoręczny holograficzny); § 2247 (eigenhändiges Testament — własnoręczny, w pełni napisany ręcznie testator z datą i podpisem); § 2233 (öffentliches Testament — publiczny, przed notariuszem); §§ 2249-2253 (Nottestamente — testamenty szczególne: przed burmistrzem, przed świadkami w niebezpieczeństwie, na statku); §§ 2254-2256 (zasady ogólne — czas, miejsce, osobistość). KC 1964 art. 949-958 — kompleksowa polska regulacja form testamentu: art. 949 (testament holograficzny — zwykła forma: w całości napisany własnoręcznie przez testatora, opatrzony datą i podpisany; klasyczna polska forma najprostsza); art. 950 (testament notarialny — sporządzony przed notariuszem w formie aktu notarialnego, najbardziej bezpieczna forma); art. 951 (testament alograficzny — szczególna polska forma: oświadczenie woli testatora złożone w obecności dwóch świadków przed wójtem/burmistrzem/prezydentem miasta lub przed notariuszem, z spisaniem treści w protokole); art. 952 (testament ustny — w razie niebezpieczeństwa życia testatora lub innych szczególnych okoliczności, gdy nie jest możliwe sporządzenie testamentu w zwykłej formie; w obecności trzech świadków, z obowiązkiem ich złożenia oświadczenia w sądzie w terminie sześciu miesięcy); art. 953 (testament podróżny — sporządzony przed dowódcą statku/samolotu w obecności dwóch świadków, w razie podróży); art. 954 (testament wojskowy — szczególna forma dla żołnierzy w czasie wojny). Polskie szczególne cechy: (1) FORMA HOLOGRAFICZNA NAJPROSTSZA — KC art. 949 — wymaga jedynie pisma własnoręcznego, daty i podpisu, bez świadków; popularna w polskiej praktyce ze względu na dostępność; (2) FORMA NOTARIALNA NAJBEZPIECZNIEJSZA — KC art. 950 — przed notariuszem, z wszystkimi formalnościami, archiwizowana w aktach notariusza; (3) FORMA ALOGRAFICZNA SZCZEGÓLNA — KC art. 951 — przed urzędnikiem stanu cywilnego, dla osób niepiśmiennych lub mających trudności z pisaniem; (4) WYMOGI OSOBIŚCI — testament jest aktem ściśle osobistym (KC art. 944 § 2 — niedopuszczalność przez przedstawiciela), musi być sporządzony osobiście przez testatora; (5) DATA I MIEJSCE — KC art. 949 wymaga daty (rok, miesiąc, dzień), miejsce nie wymagane formalnie ale praktycznie zalecane.
Źródło: Testamentum calatis comitiis, in procinctu, per aes et libram, praetorium, tripertitum, nuncupativum, holographum (rzymskie); favor testamenti; pandektystyka; BGB §§ 2231-2256; KC 1964 art. 944, 949-958
Kolekcja: prawo spadkowe