← Prawo cywilne XIX i XX wieku

zarzut potrącenia

exceptio compensationis · Einrede der Aufrechnung

ang. plea of set-off

— Środek obrony dłużnika polegający na podniesieniu wzajemnej wierzytelności do potrącenia z wierzytelnością powoda — instytucja procesowo-materialna klasycznej dogmatyki. Klasyczne rzymskie korzenie w pretorskiej exceptio compensationis — początkowo przysługiwała tylko w iudicia bonae fidei (procesach opartych na dobrej wierze), później rozszerzona przez konstytucję Marka Aureliusza (180 r.) na wszystkie iudicia. Klasyczna rzymska zasada compensatio dwóch równorzędnych pretensji — wymagana wzajemność, jednorodność, wymagalność i pewność. Code Napoléon art. 1289 i n. — exception de compensation. ABGB §§ 1438-1442. BGB § 388 — Aufrechnungserklärung jako podstawa, w procesie potrącenie podnoszone jako zarzut (Einrede). KC 1964 art. 498-505 — kompleksowa polska regulacja potrącenia w sensie materialnoprawnym; w sensie procesowym zarzut potrącenia jest jedną z form podniesienia tej instytucji w postępowaniu sądowym. Charakterystyczna polska konstrukcja: zarzut potrącenia może być podniesiony zarówno przed wytoczeniem powództwa (w drodze oświadczenia pozasądowego — wówczas potrącenie ma już skutki materialne), jak i w procesie (podniesienie zarzutu potrącenia z wzajemnym oświadczeniem o potrąceniu). Przedawnienie a potrącenie: KC art. 502 — wierzytelność przedawniona może być potrącona z wierzytelnością drugiej strony, jeśli przedawnienie nastąpiło w czasie, gdy potrącenie było już możliwe (zachowanie skuteczności mimo niezaskarżalności). Praktyczne zastosowania: dłużnik w procesie kredytowym podnosi zarzut potrącenia z tytułu nienależnie pobranych prowizji bankowych; dostawca podnosi zarzut potrącenia z tytułu wad rzeczy dostarczanych zamawiającemu; kontrahent w procesie o zapłatę wynagrodzenia podnosi zarzut potrącenia z tytułu kary umownej.

Źródło: Exceptio compensationis (rzymska); konstytucja Marka Aureliusza (180 r.); Code Napoléon art. 1289 i n.; ABGB §§ 1438-1442; BGB § 388; KC 1964 art. 498-505

Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań

Otwórz w eksploratorze grafowym →