← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4celebratio matrimonii · Eheschließung
ang. conclusion of marriage (celebration)
Eheschließung (niemiecki)
— Klasyczna fundamentalna kategoria prawa rodzinnego — czynność prawna, w której kobieta i mężczyzna składają oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński, w określonej formie i wobec uprawnionego organu, kreująca między nimi szczególny stosunek prawny. Klasyczne rzymskie pojęcie nuptiae lub matrimonium — fundamentalna instytucja klasycznego ius civile; klasyczna definicja Modestyna D. 23.2.1: nuptiae sunt coniunctio maris et feminae et consortium omnis vitae, divini et humani iuris communicatio (małżeństwo jest połączeniem mężczyzny i kobiety i wspólnością całego życia, łącznością prawa boskiego i ludzkiego). Klasyczna rzymska zasada konsensualna: D. 35.1.15 — nuptias non concubitus, sed consensus facit (nie współżycie czyni małżeństwo, lecz zgoda); klasyczna zasada zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie sposoby zawarcia małżeństwa: (1) MATRIMONIUM CUM MANU — z władzą męża nad żoną: (a) confarreatio — religijna ceremonia patrycjuszowska (klasyczna rzymska forma sakralna z udziałem flamen Dialis i Pontifex Maximus, tylko dla patrycjatu); (b) coemptio — symboliczne kupno (klasyczna ius civile, fikcyjne mancipatio); (c) usus — przez roczną wspólność (przerywana absencją trzech nocy — trinoctium); (2) MATRIMONIUM SINE MANU — bez władzy męża, klasyczne małżeństwo wolne, dominujące w okresie poklasycznym i justyniańskim; powstawało przez consensus + faktyczne pożycie. Klasyczne rzymskie wymogi: (1) CONSENSUS — zgoda obu stron + zgoda paterfamilias (gdy strony pod władzą); (2) CONUBIUM — zdolność prawna do zawarcia małżeństwa (klasyczne ius civile dla obywateli rzymskich, klasyczne ius gentium dla peregrynów); (3) AETAS — wiek: 12 lat dla dziewczyn, 14 dla chłopców (klasyczne ius civile); (4) BRAK PRZESZKÓD — np. pokrewieństwa w linii prostej, bigamii, niezdolności fizycznej do współżycia. Klasyczne ius commune i recepcja chrześcijaństwa — fundamentalna zmiana: małżeństwo jako sakrament; klasyczna konstrukcja kanoniczna: zgoda + forma kanoniczna (Sobór Trydencki 1545-1563 r. — Tametsi: wymóg formy obecności proboszcza i dwóch świadków). Pandektystyka XIX w. zliberalizowała te konstrukcje, wprowadzając świecką formę zawarcia małżeństwa (Code civil 1804 r., BGB 1900 r.). BGB §§ 1310-1320 — Eheschließung: § 1310 (Eheschließung tylko przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego — klasyczna pandektystyczna konstrukcja świeckiej formy obowiązkowej, w odróżnieniu od polskiej konstrukcji konkordatowej); § 1311 (forma — równoczesne osobiste oświadczenia obu stron); § 1312-1318 (procedura). Code civil art. 144-228 — analogiczna francuska regulacja mariage civil. Polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy (KRO) z 25 II 1964 r. — fundamentalna polska regulacja: art. 1 § 1 (małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta jednocześnie obecni złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński — klasyczna polska zasada heteroseksualnego charakteru); art. 2 (jeżeli mimo niezachowania przepisów artykułu poprzedzającego został sporządzony akt małżeństwa, każdy, kto ma w tym interes prawny, może wystąpić z powództwem o ustalenie nieistnienia małżeństwa); art. 3 (osoby zamierzające zawrzeć małżeństwo powinny złożyć lub przedstawić kierownikowi urzędu stanu cywilnego dokumenty niezbędne do zawarcia małżeństwa); art. 4 (małżeństwo może być zawarte po upływie miesiąca od dnia, kiedy osoby chcące je zawrzeć złożyły oświadczenie wymagane w art. 3 — klasyczna polska konstrukcja okresu zapowiedzi, oparta na klasycznej pandektystycznej tradycji, z możliwością zwolnienia w wyjątkowych okolicznościach); art. 5 (kierownik urzędu stanu cywilnego, który dowiedział się o istnieniu okoliczności wyłączającej zawarcie zamierzonego małżeństwa, odmówi przyjęcia oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński); art. 6 (małżeństwo może być zawarte przez pełnomocnika, jeżeli z ważnych powodów sąd zezwoli na to — klasyczna polska konstrukcja małżeństwa per procura, szczególnie w przypadkach niemożności osobistego stawiennictwa). Polska konstrukcja zawarcia małżeństwa: (1) FORMA ŚWIECKA — KRO art. 1 § 1: oświadczenia przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego; klasyczna polska forma podstawowa; (3) WYMOGI MATERIALNE — KRO art. 10-15: wiek (18 lat, dla kobiet od 16 lat za zezwoleniem sądu — KRO art. 10 § 1), zdolność do czynności prawnych (KRO art. 11), brak przeszkód małżeńskich (KRO art. 12-15: pokrewieństwo, powinowactwo w linii prostej, wcześniejsze małżeństwo, choroba psychiczna w pewnych wypadkach); (4) WYMOGI FORMALNE — KRO art. 3-6: dokumenty (akty urodzenia, w razie wcześniejszego małżeństwa — dokumenty o jego ustaniu), okres zapowiedzi (1 miesiąc), osobiste stawiennictwo (z wyjątkiem pełnomocnictwa); (5) MOMENT ZAWARCIA — z chwilą złożenia oświadczeń przed uprawnionym organem.
Źródło: Code civil 1804 art. 144 ff; ABGB §§ 75-93; BGB §§ 1310-1312 (Eheschließung); KRiO art. 1-9.
Kolekcja: prawo rodzinne i opiekuńcze
Odpowiedniki zewnętrzne: Q205572