czynna napaść na Prezydenta
ang. assault of the head of state
— Pojęcie i miejsce w systemie. Mniej kwalifikowana forma zamachu na głowę państwa — czynna napaść (uderzenie, naruszenie nietykalności cielesnej) bez zamiaru zabójstwa albo bez skutku śmiertelnego. KK 1997 (art. 134) — obejmuje zarówno zamach (z zamiarem zabójstwa) jak i napaść (mniej dotkliwa), z różnicowaniem przez kwalifikację łączną z innymi przepisami. Pojęcie ważne dla rozróżnienia surowości sankcji — od ciężkiego pozbawienia wolności (za zamach kończący się śmiercią) po wieloletnie pozbawienie wolności (za napaść nieskutkującą śmiercią). Konstrukcja w KK 1997. Art. 134 KK 1997 — czynna napaść na Prezydenta RP — kara od 3 do 20 lat. Pojęcie "czynnej napaści" — wymaga fizycznego kontaktu z osobą (uderzenia, oblania substancją, popchnięcia). Sama groźba kwalifikowana jest jako groźba karalna (art. 190); znieważenie — z art. 135 (znieważenie Prezydenta — kara do 3 lat). Konstrukcja stanowi rozszerzenie ochrony funkcjonariusza publicznego (art. 222–223) na specjalną kategorię — głowę państwa. Specyfika historyczna. KK 1932 (art. 95) — szczególne przepisy o napaści na Prezydenta i Marszałka Polski (Józefa Piłsudskiego — od 1926 r. faktycznego dyktatora; po jego śmierci 1935 — pojęcie traciło znaczenie). KK 1969 (art. 132) — przepisy o czynnej napaści na funkcjonariusza wyższego szczebla, w tym Pierwszego Sekretarza KC PZPR (formalnie nie głowę państwa, ale w praktyce — najwyższego decydenta politycznego). Po 1989 r. KK 1997 — klasyczna konstrukcja ochrony głowy państwa konstytucyjnego. Ochrona głów obcych państw. KK 1997 art. 136 — analogiczna ochrona głowy obcego państwa znajdującego się na terytorium Polski. Wynika to z zobowiązań międzynarodowych (Konwencja o zapobieganiu i karaniu przestępstw przeciwko osobom korzystającym z ochrony międzynarodowej z 14 XII 1973 r.). Powiązane terminy. Zob. zamach na głowę państwa, znieważenie głowy państwa, publiczne znieważenie głowy państwa, znieważenie głowy obcego państwa, napaść na członka personelu dyplomatycznego, czynna napaść na funkcjonariusza, ochrona Prezydenta RP. Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są nieliczne procesy z okresu PRL dotyczące czynów wobec najwyższych funkcjonariuszy partyjnych. Konstrukcja ochrony I sekretarza KC PZPR — choć nieprzewidziana wprost w k.k. z 1969 r. — była realizowana przez kwalifikacje pochodne (art. 270 — znieważenie naczelnych organów państwa, art. 132 — czynna napaść na funkcjonariusza). Materiał archiwalny ujawnia sprawy z lat 70. i 80., w których ataki słowne na E. Gierka, S. Kanię, W. Jaruzelskiego były ścigane jako przestępstwa przeciwko funkcjonariuszom wyższego szczebla — z surowymi sankcjami. Kodeks karny z 1997 r. (art. 134, 135, 136) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając klasyczną konstrukcję ochrony głowy państwa konstytucyjnego: art. 134 (zamach na życie Prezydenta RP — kara od 12 lat do dożywocia), art. 135 (czynna napaść na Prezydenta — od 3 do 20 lat lub znieważenie — do 3 lat), art. 136 (analogiczna ochrona głowy obcego państwa). Powiązane terminy: „zamach na głowę państwa", „znieważenie głowy państwa", „publiczne znieważenie głowy państwa", „znieważenie głowy obcego państwa", „napaść na członka personelu dyplomatycznego", „czynna napaść na funkcjonariusza", „obraza majestatu".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego