zamach na głowę państwa

Przestępstwo polegające na targnięciu się na życie, zdrowie lub wolność Prezydenta Rzeczypospolitej. W KK 1932 — art. 94; w KK 1997 — art. 134 (usiłowanie zabicia Prezydenta RP zagrożone karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 12 lat, dożywotniego pozbawienia wolności).

— Pojęcie i miejsce w systemie. Klasyczne przestępstwo polityczne — zamach na życie, zdrowie albo wolność osoby pełniącej funkcję głowy państwa (monarchy, prezydenta). W polskiej tradycji kodyfikacyjnej XX w. konsekwentnie ujmowane jako kwalifikowana forma zabójstwa lub zamachu na osobę chronioną — z surowymi sankcjami ze względu na potrójne znaczenie czynu (godzi w jednostkę, w funkcję głowy państwa, w sam ustrój państwa). KK 1997 (art. 134) — kara od 12 lat do 25 lat lub dożywocie. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1997 (art. 134) — "Kto dopuszcza się czynnej napaści na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności od lat 3 do 20". Pojęcie "czynna napaść" obejmuje fizyczny atak na osobę (a nie tylko groźbę). Kwalifikowana forma — gdy działanie sprawcy skutkuje śmiercią — wymaga kwalifikacji łącznej z art. 148 (zabójstwo) z możliwością dożywotniego pozbawienia wolności. Polski Prezydent — konstytucyjny zwierzchnik Sił Zbrojnych (art. 134 Konstytucji RP) i najwyższy przedstawiciel RP (art. 126); ochrona karnoprawna odzwierciedla ten status. Tradycja historyczna. Polska XX w. — kilka wydarzeń kategoryzowanych jako zamach na głowę państwa: Zamach na Prezydenta Gabriela Narutowicza (16 XII 1922 r. — zastrzelony przez Eligiusza Niewiadomskiego w Galerii Zachęta; sprawca skazany na karę śmierci 30 XII 1922 r., wykonana 31 I 1923 r. — jeden z najgłośniejszych procesów II RP). Zamach na premiera Wincentego Witosa nie miał miejsca, ale jego rządy obalił Józef Piłsudski (1926). Próba zamachu na Edwarda Gierka (lata 70.) — niepotwierdzona historiograficznie. Zamach na Jana Pawła II (13 V 1981 r. — Mehmet Ali Ağca) — sprawa włoska, choć z polską tematyką (Papież polski). Współczesność. Po 1989 r. — brak udokumentowanych prób zamachu na Prezydenta RP. Zagrożenia incydentalne (np. próby przerwania uroczystości publicznych, incydenty werbalne) ścigane są raczej z art. 135 (znieważenie Prezydenta) albo art. 222–223 (czynna napaść na funkcjonariusza). Ochrona Prezydenta — Służba Ochrony Państwa (SOP, dawniej BOR) — wyspecjalizowana formacja uzbrojona, wykonująca ochronę osobistą Prezydenta i innych osób chronionych (byłych prezydentów, marszałków Sejmu i Senatu, premiera, niektórych ministrów). Konstrukcja prawnokarna. Specyficzne cechy zamachu na głowę państwa: (1) podwójna ochrona — chroniony jest zarówno żywot indywidualny prezydenta, jak i instytucja głowy państwa; (2) szczególna sankcja — niezależnie od skutku (śmierć, ciężki uszczerbek, drobne obrażenia) — sankcja jest zaostrzona w stosunku do czynu wobec zwykłej osoby; (3) konstrukcja zamachu może być również podstawą zarzutu zdrady stanu (art. 127), gdy ma na celu zmianę ustroju przez fizyczne usunięcie głowy państwa. Powiązane terminy. Zob. napaść na głowę państwa, znieważenie głowy państwa, publiczne znieważenie głowy państwa, zamach stanu, zdrada stanu, zamach na konstytucyjny organ państwa, gwałtowny zamach na jednostkę sił zbrojnych, ochrona Prezydenta, Służba Ochrony Państwa.

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane