rodzaje kar
ang. types of penalties
— Pojęcie i miejsce w systemie. Polskie prawo karne XX w. ewoluowało od bogatego katalogu kar tradycyjnych (KK 1932 — kara śmierci, więzienia, aresztu, twierdzy, grzywny) przez instrumentalnie rozszerzony katalog okresu PRL (KK 1969 — z karą śmierci, dożywocia, więzienia, ograniczenia wolności, grzywny) po obecny katalog (KK 1997 — bez kary śmierci, z dominacją pozbawienia wolności i alternatywnych środków). Każde stulecie wprowadziło istotne zmiany aksjologiczne i instrumentalne. Katalog współczesny. KK 1997 (art. 32) wymienia pięć kar: grzywnę, ograniczenie wolności, pozbawienie wolności, 25 lat pozbawienia wolności (kara wyodrębniona od pozbawienia wolności jako szczególny rodzaj), dożywotnie pozbawienie wolności. Kara śmierci została zniesiona — oficjalnie ustawą z 6 VI 1997 r. (jednocześnie z uchwaleniem KK 1997), faktycznie nie była wykonywana od ostatniej egzekucji 21 IV 1988 r. Konstytucja RP z 2 IV 1997 r. (art. 38) — gwarancja prawa do życia, interpretowana jako konstytucyjny zakaz kary śmierci. Ewolucja kary śmierci. KK 1932 — kara śmierci za zbrodnie przeciwko państwu, kwalifikowane zabójstwo, niektóre przestępstwa wojskowe. Wykonanie przez powieszenie (cywilna) lub rozstrzelanie (wojskowa). KK 1969 — rozszerzenie katalogu o przestępstwa gospodarcze (art. 134 — zagarnięcie mienia społecznego znacznej wartości; art. 145 — mord rozbójniczy). Liczba egzekucji w PRL szacowana na kilka tysięcy w okresie stalinowskim (głównie sądy wojskowe — podziemie, działacze niepodległościowi); później mniej (ostatnia egzekucja cywilna 21 IV 1988 — zabójstwo). Moratorium de facto od 1989 r.; oficjalne zniesienie 1997 r. Pozbawienie wolności. Centralna kara polskiego systemu karnego XX–XXI w. KK 1932 wyróżniał areszt, więzienie, twierdzę (kara honorowa dla "przestępców z pobudek nienikczemnych" — np. politycznych); kary izolacyjne różniły się reżimem. KK 1969 ujednolicił do "pozbawienia wolności" (od 3 mies. do 15 lat) i "25 lat pozbawienia wolności" (kara odrębna). KK 1997 zachowuje strukturę z dodaniem dożywotniego pozbawienia wolności (od 1 IX 1998 r. — jako alternatywa dla zniesionej kary śmierci). Grzywna i ograniczenie wolności. Grzywna w polskim systemie ma postać stawek dziennych (KK 1997 art. 33) — sąd wymierza najpierw liczbę stawek (10–540), potem wysokość jednej stawki (odpowiadającą sytuacji majątkowej sprawcy). System ten wprowadzono 1969 r., zmodyfikowano w KK 1997 — pozwala na dostosowanie kary do realnej zdolności płatniczej. Ograniczenie wolności (KK 1997 art. 34) — kara od miesiąca do 2 lat, polega na obowiązku wykonywania nieodpłatnej pracy (20–40 godz. miesięcznie) albo potrąceniu z wynagrodzenia (10%–25%). Stanowi alternatywę dla pozbawienia wolności w przypadkach lżejszych. Powiązane terminy. Zob. kara śmierci, pozbawienie wolności, dożywotnie pozbawienie wolności, 25 lat pozbawienia wolności, grzywna, ograniczenie wolności, kara dodatkowa, kara majątkowa, środek karny, środek zabezpieczający.
Kolekcja: Pojęcia wspólne