ang. providing assistance to a foreign army
— Pojęcie i miejsce w systemie. Udzielenie pomocy obcej armii to typ przestępstwa polegający na świadczeniu obcym siłom zbrojnym takich form wsparcia, które wzmacniają ich potencjał militarny — dostarczaniu informacji, środków materialnych, infrastruktury logistycznej. Konstrukcja stanowi pomost między klasycznymi przestępstwami przeciwko interesom obronnym państwa (zdrada stanu, szpiegostwo) a przestępstwami wojennymi (kolaboracja). Tradycja. KK 1932 nie zawierał odrębnego typu, ale zbliżone zachowania regulował szeroko zakrojony art. 100 (zdrada stanu — "Kto sprzeniewierza się Państwu Polskiemu w czasie wojny przez udzielenie nieprzyjacielowi wszelkiej pomocy"). KK 1969 (art. 122) konstruował odrębny typ "sprzymierzenia się z nieprzyjacielem albo udzielenia mu pomocy" — z surowymi sankcjami (do kary śmierci włącznie). Konstrukcja powiązana ściśle ze stanem wojny. Specyfika powojenna. Trybunały specjalne 1944–1949 prowadziły tysiące postępowań o udzielenie pomocy III Rzeszy w okresie okupacji — od dostarczania żywności jednostkom Wehrmachtu po donoszenie na Polaków działających w konspiracji. "Sierpniówka" (dekret z 31 VIII 1944 r.) art. 1 ust. 1 przewidywała karę śmierci za branie udziału w dokonywaniu zabójstw albo prześladowaniu osób z powodów politycznych, narodowościowych albo religijnych. Praktyka orzecznicza była niejednolita — od orzeczeń uniewinniających (Sąd Specjalny w Krakowie, 1946) do wyroków śmierci na działaczach mniejszości narodowych. Forma pomocy. Doktryna i orzecznictwo wyróżniają różne formy: pomoc wywiadowczą (przekazanie informacji o ruchach polskich wojsk), logistyczną (zapewnianie kwater, środków transportu), materialną (dostarczanie broni, amunicji, żywności), ideologiczną (propagowanie celów obcego państwa wśród ludności). Pomoc musi być świadoma i świadczona z zamiarem wsparcia — przymus, działanie w stanie wyższej konieczności, błąd co do faktów wyłączają odpowiedzialność. Praktyka orzecznicza po 1989 r. Brak skazań w okresie pokoju — typ praktycznie martwy. Aktywizuje się tylko w wyjątkowych okolicznościach (stan wojenny, konflikt zbrojny). Prokuratura IPN bada nieprawidłowości w postępowaniach "sierpniówkowych" lat 40. — wiele z nich okazało się nadużyciami: skazania za drobne czyny (sprzedaż jajek żołnierzom Wehrmachtu, naprawa rowerów, świadczenia wymuszane przemocą). Powiązane terminy. Zob. zdrada stanu, kolaboracja, służba w obcej armii, zaciąg do obcego armii, sierpniówka, art. 138 KK, przestępstwa polityczne. Kodeks karny z 1997 r. (art. 138) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, kontynuując klasyczną konstrukcję ochrony interesów obronnych państwa. Dla problematyki habilitacyjnej istotne są postępowania weryfikacyjne IPN lat 90. dotyczące „sierpniówkowych" wyroków lat 40. — wiele z nich okazało się nadużyciami: skazania za drobne czyny pomocowe wykonywane pod przymusem okupanta. Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach lat 90. unieważniał wcześniejsze wyroki, uznając, że wymuszone czynności administracyjne nie podlegały kwalifikacji jako udzielenie pomocy obcej armii.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego