← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L5ang. court-appointed defense counsel
— Obrońca z urzędu — adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd dla oskarżonego, który nie ma obrońcy z wyboru — stanowi w polskim systemie gwarancję dostępu do profesjonalnej obrony niezależną od sytuacji majątkowej. Konstytucyjna podstawa: art. 42 ust. 2 Konstytucji RP w połączeniu z międzynarodowymi standardami (EKPC art. 6 ust. 3 lit. c). Wypadki, w których sąd ustanawia obrońcę z urzędu: 1) obrona obowiązkowa — w sprawach o przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności powyżej 3 lat z wyjątkami, w sprawach przed sądem okręgowym jako pierwszą instancją, gdy oskarżony jest niepełnoletni, niewidomy, niesłyszący, niemy, gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do poczytalności oskarżonego; 2) obrona z urzędu dla osób, które nie są w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Obrońcę z urzędu wyznacza sąd spośród adwokatów (lub radców prawnych) z listy prowadzonej przez okręgową radę adwokacką. Wynagrodzenie obrońcy z urzędu pokrywa Skarb Państwa wedle stawek określonych rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości. Wynagrodzenie to bywa krytykowane jako zaniżone — co przekłada się na motywację adwokatów do wykonywania funkcji z urzędu. W II RP instytucja istniała w ograniczonym zakresie. PRL rozbudował model. III RP utrzymuje system z modyfikacjami. Obrońca z urzędu w sprawach politycznych okresu PRL — pomimo formalnego ustanowienia — bywał faktycznie przeszkodą w obronie aktywnej (niektóre nominacje wzbudzały podejrzenia o dyspozycyjność).
Źródło: ustawa z 6 VI 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89 poz. 555) (art. 78-79); ustawa z 19 IV 1969 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 13 poz. 96); ustawa z 26 V 1982 r. — Prawo o adwokaturze (Dz.U. nr 16 poz. 124 ze zm.)
Kolekcja: zawody prawnicze i samorządy zawodowe