← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4ang. defense counsel
— Obrońca — adwokat lub radca prawny reprezentujący oskarżonego w postępowaniu karnym — stanowi w polskim systemie centralny element prawa do obrony. Konstytucyjna podstawa: art. 42 ust. 2 Konstytucji RP — każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony, w tym do wyboru obrońcy lub do korzystania z obrońcy z urzędu. Obrońca uzyskuje status na podstawie pełnomocnictwa (obrońca z wyboru) lub postanowienia sądu (obrońca z urzędu — zob. odrębne hasło). Zakres uprawnień obrońcy: dostęp do akt sprawy, udział we wszystkich czynnościach procesowych z udziałem oskarżonego, zadawanie pytań świadkom i biegłym, składanie wniosków dowodowych, wnoszenie środków zaskarżenia, prowadzenie korespondencji z oskarżonym (z gwarancją tajemnicy obrończej). W II RP obrońcą mógł być adwokat — zasada utrzymywana przez całe XX w. III RP do końca XX w. utrzymała wyłączność adwokatów w sprawach karnych — z aplikacją radcowską jako analogiczną pragmatyką dla spraw cywilnych i administracyjnych. Tajemnica obrończa stanowi bezwzględną gwarancję — obrońca nie może być przesłuchiwany na okoliczności objęte tajemnicą, akta nie podlegają zatrzymaniu. Pojęcie obrońcy ma znaczenie zarówno techniczne, jak i kulturowe — obrońca w sprawach politycznych okresu PRL tworzy odrębną historiografię (m.in. Władysław Siła-Nowicki, Jan Olszewski).
Źródło: ustawa z 6 VI 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89 poz. 555) (art. 82-89); ustawa z 19 IV 1969 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 13 poz. 96); rozporządzenie Prezydenta RP z 19 III 1928 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 33 poz. 313); Konstytucja RP z 2 IV 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483) (art. 42 ust. 2)
Kolekcja: zawody prawnicze i samorządy zawodowe