← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L3palestra
ang. advocate
— Adwokat — przedstawiciel wolnego zawodu prawniczego świadczący pomoc prawną — pełnił w polskim XX w. rolę o ulegającej zasadniczym przekształceniom. W II RP adwokatura funkcjonowała na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP z 7 X 1932 r. — Prawo o ustroju adwokatury, jako samorządny korpus zawodowy z obowiązkową przynależnością do izby adwokackiej. Adwokaci II RP cieszyli się prestiżem porównywalnym z sędziami i prokuratorami — wielu pełniło funkcje publiczne (Maurycy Allerhand, Stanisław Bukowiecki, Wacław Makowski, Aleksander Mogilnicki). W okresie wojny adwokatura poniosła dramatyczne straty — szacuje się, że ponad 60% adwokatów polskich pochodzenia żydowskiego zginęło w Holocauście. Po 1944 r. adwokaturę poddano gruntownej reformie — ustawa z 27 VI 1950 r. — Prawo o ustroju adwokatury wprowadziła zespoły adwokackie jako jedyną dopuszczalną formę wykonywania zawodu, znosząc indywidualne kancelarie. Dziekani rad adwokackich byli wybierani spośród zaufanych aparatu — z silnym nadzorem partyjnym. W okresie stalinowskim wielu adwokatów II RP zostało usuniętych z list adwokackich lub poddanych represjom. Po 1956 r. częściowa rehabilitacja, ale samorząd pozostał ograniczony. Reforma ustawą z 26 V 1982 r. — Prawo o adwokaturze (do dziś obowiązująca, z licznymi nowelizacjami) początkowo zachowała kontrolę partyjną, lecz po 1989 r. została gruntownie przekształcona — przywrócono samorząd, dopuszczono indywidualne kancelarie i spółki, otwarto zawód dla absolwentów aplikacji adwokackiej z egzaminem. Aktualnie polska palestra liczy ok. 25 tys. adwokatów, w 24 izbach adwokackich, pod naczelną radą — Naczelna Rada Adwokacka.
Źródło: rozporządzenie Prezydenta RP z 7 X 1932 r. — Prawo o ustroju adwokatury (Dz.U. nr 86 poz. 733); ustawa z 26 V 1982 r. — Prawo o adwokaturze (Dz.U. nr 16 poz. 124 ze zm.)
Kolekcja: zawody prawnicze i samorządy zawodowe