rewizja nadzwyczajna

Wprowadzony w PRL nadzwyczajny środek zaskarżenia kierowany do SN przez Pierwszego Prezesa SN, Prokuratora Generalnego albo Ministra Sprawiedliwości — niezależnie od stanowiska stron. Krytykowany za wyłom w prawomocności orzeczeń i instrumentalizację polityczną; zniesiony w sprawach cywilnych w 1996 r., zastąpiony kasacją.

— Rewizja nadzwyczajna — szczególny środek zaskarżenia funkcjonujący w PRL, polegający na zaskarżeniu prawomocnego orzeczenia sądu przez wskazane organy państwowe — stanowiła instrument nadzwyczajnej kontroli orzecznictwa o silnie kontrowersyjnym charakterze. Wprowadzona ustawą z 27 IV 1949 r. — Reforma postępowania karnego oraz analogicznymi nowelizacjami k.p.c. Uprawnieni do wnoszenia: Prokurator Generalny, Pierwszy Prezes SN, Minister Sprawiedliwości, później (po ustawie z 15 VII 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich) także Rzecznik Praw Obywatelskich. Termin: początkowo nieograniczony, następnie (po 1987 r.) z ograniczeniami w sprawach karnych. Specyfika PRL-owska — rewizja nadzwyczajna była wykorzystywana w dwojaki sposób, z wzajemnie sprzecznych pozycji moralnych. Z jednej strony — instrument represji: w okresie stalinowskim Prokurator Generalny i Pierwszy Prezes SN wnosili rewizje nadzwyczajne zaostrzające wyroki w sprawach politycznych, gdy sąd I lub II instancji wydał orzeczenie uznawane przez aparat partyjny za zbyt łagodne. Z drugiej strony — instrument rehabilitacji: po 1956 r., a zwłaszcza w III RP, rewizja nadzwyczajna stanowiła główny środek do uchylania prawomocnych wyroków stalinowskich i rehabilitowania ofiar reżimu. Pierwszy Prezes SN Adam Strzembosz w okresie 1990-1998 wniósł setki rewizji nadzwyczajnych w sprawach z lat 40-50., prowadząc do rehabilitacji żołnierzy AK, działaczy podziemia niepodległościowego, duchownych. Reforma III RP — ustawa z 1 III 1996 r. zniosła rewizję nadzwyczajną w sprawach karnych (zastąpiła ją kasacja wnoszona przez Prokuratora Generalnego i RPO). Pojęcie funkcjonuje wyłącznie historycznie — z dwojakim ładunkiem ocennym, w zależności od kontekstu zastosowania.

Źródło: ustawa z 17 XI 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43 poz. 296 ze zm.) (do 1996 r.); ustawa z 19 IV 1969 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 13 poz. 96) (do 1995 r.); ustawa z 20 IX 1984 r. o SN; pojęcie historyczne PRL

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane