← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4ang. guardianship court
— Sąd opiekuńczy — sąd właściwy w sprawach opieki nad osobami pełnoletnimi (ubezwłasnowolnienie, opieka, kuratela) i osobami nieletnimi (władza rodzicielska, opieka prawna, sprawy alimentacyjne) — działa w polskim systemie jako wyodrębniona kompetencja wydziałów rodzinnych i nieletnich sądów rejonowych. Pojęcie wprowadzone wraz z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym z 25 II 1964 r. (z mocą od 1 I 1965 r.). Wcześniej kompetencje opiekuńcze były rozproszone — sądy grodzkie i powiatowe rozpoznawały sprawy opieki w trybie niespornym. Sąd opiekuńczy działa w trybie nieprocesowym, z udziałem wszystkich zainteresowanych, w atmosferze mniej formalnej niż klasyczny proces. Postanowienia sądu opiekuńczego ingerują w sferę najgłębszych stosunków rodzinnych — z czego wynika ich szczególna delikatność i konieczność profesjonalizmu sędziego. W praktyce sąd opiekuńczy rozpoznaje również sprawy: zezwolenia na zawarcie małżeństwa małoletniej, zmiany imienia i nazwiska, zarządu majątkiem małoletniego, kwestie demencji i niepoczytalności wymagające ubezwłasnowolnienia. Pojęcie nie odnosi się do odrębnego sądu — to specjalizacja kompetencyjna w ramach sądów powszechnych.
Źródło: art. 568-578 k.p.c. z 17 XI 1964 r. — sprawy opiekuńcze (postępowanie nieprocesowe); ustawa z 25 II 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9 poz. 59 ze zm.); kompetencja: wydziały rodzinne sądów rejonowych; historycznie: dekret z 14 V 1946 r. — Prawo opiekuńcze (Dz.U. nr 20 poz. 135), zastąpiony ustawą z 25 II 1964 r. — Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym; w II RP — dekret z 6 II 1928 r. o ustroju sądów powszechnych (kompetencja sądów grodzkich w sprawach opieki)
Kolekcja: sądownictwo