← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4sędzia pokoju
ang. justice of the peace court
— Sąd pokoju ma w polskiej tradycji prawnej dwa różne odniesienia. W XIX-wiecznej Kongresówce sąd pokoju (sąd gminny) był sądem najniższego szczebla wprowadzonym ukazem carskim z 1864 r. — model wzorowany na rosyjskim sądzie pokojowym (мировой суд), pełnił rolę sądu pojednawczego w drobnych sprawach cywilnych i karnych, z orzekaniem przez sędziego pokoju (wybieranego lub mianowanego). W II RP — restytucja w nowej formie ustawą z 18 II 1919 r. o ustroju sądownictwa Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.Pr.P.P. nr 16 poz. 217), wprowadzającą sądy pokoju jako sądy I instancji w drobnych sprawach. Sąd pokoju II RP charakteryzował się: wyborem sędziego pokoju (czasowym, z możliwością ponownego wyboru), orzeczeniem jednoosobowym, zasadą pojednawczą (próba ugody przed wyrokiem), uproszczonym postępowaniem. Zniesione przez rozporządzenie Prezydenta RP z 6 II 1928 r. — POSP (zastąpione sądami grodzkimi z sędziami zawodowymi). Powracające propozycjach reform: dyskusje lat 90. nad restytucją sądów pokoju jako sądów obywatelskich do drobnych spraw — niezrealizowane do końca XX w.
Źródło: pojęcie historyczne; w polskiej tradycji: Konstytucja Księstwa Warszawskiego z 22 VII 1807 r. (model napoleoński); ustawa konstytucyjna Królestwa Polskiego z 27 XI 1815 r.; na ziemiach byłej Kongresówki: ukaz carski z 1864 r. — sądy gminne wzorowane na rosyjskim sądzie pokojowym (мировой суд); w II RP: ustawa z 18 II 1919 r. o ustroju sądownictwa Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.Pr.P.P. nr 16 poz. 217) wprowadzająca sądy pokoju; zniesione przez rozporządzenie Prezydenta RP z 6 II 1928 r. — POSP (zastąpione sądami grodzkimi)
Kolekcja: sądownictwo