← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4ang. non-state court
— Sąd pozapaństwowy stanowi pojęcie zbiorcze obejmujące wszystkie organy quasi-sądowe działające poza strukturą państwa — sąd polubowny, koleżeński, honorowy, wyznaniowy, społeczny (PRL). Wspólny mianownik: brak imperium państwowego, oparcie na zgodzie stron lub przynależności do określonej zbiorowości (organizacji, wyznania, środowiska zawodowego). Pojęcie używane w polskiej teorii prawa jako kategoria analityczna pozwalająca opisać zjawisko alternatywnego rozstrzygania sporów (alternative dispute resolution) w jego szerszym ujęciu. W aktualnym ustawodawstwie pojęcie pojawia się sporadycznie — k.p.c. mówi o "sądzie polubownym" (zamiast "pozapaństwowym"), inne kategorie regulowane są w odrębnych aktach (statuty stowarzyszeń, ustawy o samorządach zawodowych, prawo wyznaniowe). Pojęcie zachowuje wartość deskryptywną — w klasyfikacjach tezaurusowych pozwala uporządkować rozproszone instytucje wedle wspólnej cechy strukturalnej. W polskiej praktyce sąd pozapaństwowy znajduje zastosowanie głównie w sporach gospodarczych (arbitraż), wewnątrzkorporacyjnych (sąd koleżeński, dyscyplinarny zawodowy) i religijnych (sądy kanoniczne).
Źródło: pojęcie generyczne — kategoria zbiorcza obejmująca sądy polubowne, koleżeńskie, honorowe, samorządów zawodowych, wyznaniowe, międzynarodowe (zob. odrębne hasła); brak jednej podstawy kodyfikacyjnej — każda kategoria ma własne regulacje
Kolekcja: sądownictwo