← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L3ang. notary system
— Ustrój notariatu — układ jednostek organizacyjnych notariatu, statusu notariusza i nadzoru nad nim — przeszedł w polskim XX w. dwa zasadnicze cykle. W II RP — Prawo o notariacie z 27 X 1933 r. wprowadziło notariat jako wolny zawód prawniczy, z silnym samorządem (izby notarialne, Krajowa Rada Notarialna) i statusem funkcjonariusza publicznego (akty notariusza miały moc dokumentu urzędowego). Wymagania zawodowe: aplikacja notarialna (3 lata), egzamin notarialny, mianowanie przez Ministra Sprawiedliwości na wniosek samorządu. PRL zniósł wolny zawód notariusza ustawą z 25 V 1951 r. — wprowadzając państwowe biura notarialne (zob. odrębne hasło). Notariusze byli funkcjonariuszami państwowymi z wynagrodzeniem etatowym, samorząd zawodowy zlikwidowany. Reforma 1991 r. — Prawo o notariacie z 14 II 1991 r. (z mocą od 4 II 1991 r.) — przywróciła wolny zawód notariusza w klasycznym kształcie: indywidualne kancelarie, taksa notarialna, samorząd (izby notarialne, Krajowa Rada Notarialna). Aktualny ustrój notariatu jest wzorowany na modelu II RP — z modyfikacjami wynikającymi z wymagań rynku i prawa europejskiego. Polska przynależy do Unii Międzynarodowej Notariatu Łacińskiego (UINL), co odzwierciedla jej osadzenie w kontynentalnej tradycji prawniczej. Pojęcie "ustrój notariatu" obejmuje pełen kompleks instytucjonalny — z konstytucyjnym zakorzenieniem w art. 17 Konstytucji RP.
Źródło: rozporządzenie Prezydenta RP z 27 X 1933 r. — Prawo o notariacie (Dz.U. nr 84 poz. 609); ustawa z 25 V 1951 r. — Prawo o notariacie (uspołecznienie); ustawa z 14 II 1991 r. — Prawo o notariacie (Dz.U. nr 22 poz. 91 ze zm.) (reaktywacja wolnego zawodu)
Kolekcja: zawody prawnicze i samorządy zawodowe