← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L3ang. penitentiary
— Zakład karny — jednostka penitencjarna wykonująca karę pozbawienia wolności — pełni w polskim systemie centralną rolę w wykonywaniu sankcji karnej. Polski system rozróżnia trzy zasadnicze typy zakładów karnych: zamknięte (dla skazanych za przestępstwa najpoważniejsze, z najściślejszym reżimem), półotwarte (przejściowy reżim, większa swoboda kontaktu ze światem zewnętrznym), otwarte (skazani z prawem wychodzenia poza zakład w trakcie pracy zawodowej, najmniejsze ograniczenia). Dodatkowo wyodrębniono: zakłady dla młodocianych (skazanych do 21 lat), recydywistów (przeszłość kryminalna), pierwszego pobytu w zakładzie. W II RP system regulowała ustawa z 4 III 1932 r. o organizacji więziennictwa — wzorowana na nowoczesnych modelach europejskich. PRL zachował strukturę z istotnymi modyfikacjami — m.in. wykorzystanie więziennictwa do represji politycznej (więzienia: Mokotów X Pawilon, Wronki, Rakowiecka, Strzelin, kobiece w Fordonie). III RP — Kodeks karny wykonawczy z 6 VI 1997 r. (z istotnymi nowelizacjami) reguluje aktualny system. Liczba osadzonych w III RP po reformie: ok. 65-90 tys. w latach 90. Najbardziej znanymi zakładami karnymi są: Areszt Śledczy Warszawa-Białołęka, Zakład Karny w Płocku, Strzelinie, Rzeszowie. Stan polskich zakładów karnych pozostaje przedmiotem stałej krytyki — przeludnienie, problemy infrastrukturalne, niewystarczające warunki rehabilitacyjne.
Źródło: ustawa z 4 III 1932 r. o organizacji więziennictwa; ustawa z 19 IV 1969 r. — Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. nr 13 poz. 98); ustawa z 6 VI 1997 r. — Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. nr 90 poz. 557)
Kolekcja: organy quasi-sądowe i pozasądowe